--- Page 1 --- --- Page 2 --- (D.M.U: e Jabu Carter Srotur Librarn Gromn Iniuersitg NvTe --- Page 3 --- JKE EN, kenden ars, of : Pablieks irift voor Geogenie nieuwste n ontdekvorming, * der aarde ervlakte : ibepaalde ezochtste n ander e gen verMOLL, cheidene men kort por ieder titelprent 2) --- Page 4 --- F --- Page 5 --- NIEUWSTE EN BELANGRUKE DRUKW 321 wonior ERKEN, welke dezer dagen bij" de . ondergetcckenden Boek-. en Ladhsan-Handolaere te Amsterdam; zijn uitgegeven of binnen korten tijd zullen uitgeIa RooI 1 geven worden. : 1) Van het;, met de goedkeuring des geachten Publieks vereerd Tjdschrift, getiteld: MAGAZIJN DER VOORWERELD, of Tijdschrift voor de. nieuwste voorvallen met betrekking tot de Geogenie en Geologie; bevattende eene verzameling der nieuwste en meest algemeen belangrijke meeningen en ontdekkingen nopens de vroegere, natunrkundige vorming, verschillende * gesteldheden en vervormingen der aarde en hare daarufit ontstané tegenwoordige oppervlakte : voor allerhande Lezers, stukswijze en bij onbepaalde tusschenpozingen uitkomende; naar de uitgezochtste stukken uit BALLENSTEDT's Archiv d. Urwelt en andere nieuwe uit- of inlandsche schriften en bijdragen vertaald, verzameld en vermeerderd, door Dr. A: MOLL, Geneesheer te Nijmegen en Lid van onderscheidene in- en uitlandsche geleerde Genootschappen, is thans verschenen het IIde Stuk, hetwelk binnen kort door het Illde Stuk zal gevolgd worden. Voor ieder Stuk is eene, de onderwerpen ophelderende, titelprent geplaatst. 2) --- Page 6 --- a (2 wUm 2) Vair het veelgelezen Fijdschift: I NIEUWE REISVERHALEN, bevattende eene keur uit de nieuwste, met bijzondere goedkenring, vereerde, meest belangrijke en onderhoudende Reisbeschrivingen, voor Lezers van allerlei aard, uif ondepscheidene talen bijdéngebragt, nict. platen, : - wordt thans dadelijk uitgegeven het IVde, Stuk.r Het is reeds genoegzaam 71 bekend., dat men hier de bloem der nieuste, in het buitenland uitgekomene, Reisbeschrijvingen, op Hollandschen grond overgebragt, bij elkanderen verzameld vindt, tot eerte ever Teerrijke als onderhoudende lektuur. leder Stuk prijkt, met eenc: : fraai, nitgevoerde titelprent in aqua tinta manier. Voor. het voornoemde IVde Stuk lAgir ziet men - eené afbeelding der stad Napels, terwijl men voor het, tér perse zijnde, Vde Stuk, dél bécldtenis van. Ali, Bassa vanJanina, zal geplaatst zien. Dit weik is ook verkrijgbaar for onder den U navolgende titel: leder Stuk prijkt, met eenc: : fraai, nitgevoerde titelprent in aqua tinta manier. Voor. het voornoemde IVde Stuk lAgir ziet men - eené afbeelding der stad Napels, terwijl men voor het, tér perse zijnde, Vde Stuk, dél bécldtenis van. Ali, Bassa vanJanina, zal geplaatst zien. Dit weik is ook verkrijgbaar for onder den U navolgende titel: e : MAGAZIJN DER NIEUWSTE EN MEEST. BELANGRIJKE REISBESCHRUVINGEN; tot nut en vermaak voor alle klassen van Lezers, uit de voortreffelijkste laatst. uitgekomene werken in alle talen, bijcénverzameld; bevattende: Tafereelen: en narigten over. L den nieuwsten toestand der onderscheidene Ianden en volken ders aarde, ten opzigte hurner burgerlijke en staatkundige betrekkingen, vorderingen en. werkzaamheden in wetenschappen en schoone : kunsten, in handel, landbouw, fabrieken en hand-, werken, voorts. cen getronw, overzigt van hun hnisselijk leven, zeden en gewoonten, enz. Met ingevoegde beoordeelingen en aanmerkingen over deze onderWCr- --- Page 7 --- I 3 ) werpen; Eerste en Tweede Deel. (Ieder deel bevat twee Stukken.) - 5) DE NEGERSTAAT VAN HAYTI OF ST. DOMINGO, geschetst in zijne geschiedenis en in zijuen tegenwoordigen' toestand; naar het Engelsch der Quarterly Review, en naar het' Fransche geschrift des Negers, Baron DE VASTEY, Minister des gewezen Konings CHRISTOPHE. (Henri I.) Benevens een aaihangsel van aardrijks- en geschiedkundige Ophelderingen. Met eene' kaart van St. Domingo. Enkel de naam van het Quarterly Review dient hier reeds genoegzaam ter aanbeveling. Het geschrift des Negers, Baron DE VASTEY, is in Europa de' grootste zeldzaamheid, , als zijnde nimmer in den Boeklandel noch anderzins ten verkoop gekomen, daar hetzelve op kosten van het Haytiaansche gouvernement, in de Hofboekdrukkerij van den Koning CHRISTOPHE, gedrukt is. 4) EUROPA EN AMERIKA, of de toekomstige" betrek- : kingen der beschaafile wereld, door C. F. VON SCHMIDT- -PHISELDEK; in het Nederduitschi vertaald door T. OLIVIER - SCHILFEROORT, De naam dezes diepdenkenden wijsgeerigen staatsmans is genoegzaam beroeid in gcheel Europa en zulks ten naastenbij, eene halve eeuw reeds. Als oude sedert, getuige is hij dus in staat geweest sedert dezen oogtijd alles zelve te zien en, gedurende de langen geheele van reeks werell-omnrentelingen binnen dien tijd,. in betrekkiug tot deze omwentelingen te onderzocken en een allerrijpst oordecl v daarover ter neér -te stellen. Ook dit zijn geschrift reeds in de Engelsche, 1s sche enz. taal vertaald. Fransche, Deen5) GESLACHTKUNDIG JAAREOEKJE VOOR miet 1821, geschieidkundige, statistieke en andere bijvoegselen,. Ee- werell-omnrentelingen binnen dien tijd,. in betrekkiug tot deze omwentelingen te onderzocken en een allerrijpst oordecl v daarover ter neér -te stellen. Ook dit zijn geschrift reeds in de Engelsche, 1s sche enz. taal vertaald. Fransche, Deen5) GESLACHTKUNDIG JAAREOEKJE VOOR miet 1821, geschieidkundige, statistieke en andere bijvoegselen,. Ee- --- Page 8 --- ( t 4 ) Benevens 4 genenlogisclie Tabellen van het Koninklijk Nederlandscla, Pruissisch en Keizerlijk Russisch Troongeslacht, bevat hetzelve eêne even volledige als kort in geschiedenis aller, Souveéén gedrongene genealogische reine Vorstenhuizen van Europa, van hun eerst ontstaan af. Tevens vindt men daarbij de thans levende. leden derzelve tot,, het einde van het jaar 1820,. Voorts allerzorgvnldigst bewerkte chronologiache.en synolronistiscle Tafelen, almedé voortlopende tot tegen het einde des lnatst afgclopen jaars.. Uitvoering, druk en papier zijn : door de bevoegde beoordeelaars, als allerkeurigst aanerkendt. GRAAF OLIVIER DE HAUTEVILLE, of de ge6) door CAROLINE PICHInkkigo door deugdbetrachting, LER, uit het Hoogduitsch. Met gegraveerdo titel - en vignet. ook ons met roem bckende s De naam van de, bij Scharijfster dezes romans, achten wij tot deszelfs aanprijzing toereikend tc zijn, In den loop des jaars 1820 zijn voorts bij ons nitgsgeven en alomie verkrijgbaar gesteld: : BUENOS-AYRES, in cen gedeelte zijner plaatse7) oplijke betrekkingen en emgentdirg-garduicderia gehelderd doors' eene Reis in de binnenlanden van: nIoDE IA PLATA; naar het Engelsch, van ALEXANDER GILLESPIE. VERTELLINGEN EN VENDICHTSELEN, uit het 8) : gebied van het wonderbaarlijke en bovennataurlijke, uit het Hoogduitsch van T. Il. FRIEDRICH, 9) De ontdekte en thans zeer nabij zijnde verschijning van den persoonlijken ANTICHRIST; in het gemeen ouk van den warcn zin ell de naderende vervulling van nIoDE IA PLATA; naar het Engelsch, van ALEXANDER GILLESPIE. VERTELLINGEN EN VENDICHTSELEN, uit het 8) : gebied van het wonderbaarlijke en bovennataurlijke, uit het Hoogduitsch van T. Il. FRIEDRICH, 9) De ontdekte en thans zeer nabij zijnde verschijning van den persoonlijken ANTICHRIST; in het gemeen ouk van den warcn zin ell de naderende vervulling van --- Page 9 --- C5 ) van Johanues, en van de vervan de Openbaring den laatkondigingen der oude Profeten aangaande der wereld, door A. x. RûILs VON LILIENsten tijd 12 STERN, uit het Hoogduitsch. - HANDBORKJE, bevattende eene 10) KOOPMANS van den aard, oorkorte en zakelijke beschrijving vervocr, en het gebruik van onderscheidene sprong, voorkomende;, door waren in den koophandel / H. D. B. KAISER. uit de VOOR KINDEREN, 11) SPROOKJESBOER nalatenschap van Moeder de Gans, bijéénverzameld door de Gebroeders GRIMM, naar het en uitgegeven Hoogduntsch, met platen. HET BESLUIT DES JAARS, een Geschenk voor 12) Jeugd, door J. II. CII. NONNE, Evande bescliaafde , gelie-Dienaar te Schwelm, naar het Hoogdnitsch, met eene plaat. VERLEGENHEID EN LIST, Blijspel, naar let 13) Hoogduitsch van A. VON KOTZEBUE, door P. L. VROUW BEKEERD, Blij14) DE UVERZUCHTIGE spel, naar het Hoogduitsch van A. VON KOTZEBUE, dbor P. L. Eerlang zal bij ons uitgegeven worden: VOLK DER 15) OVER HET OORSPRONKELIKE AARDE, of het menschelijk Geslacht voor ADAM 9 deszelfs afstamming van één enkel menschenen Hoogleeraar in paar; door D. AUG. HEINR. GELPKE, Cotde Wis- en Sterrekunde aan het Hertoglijke Carolinum en Leeraar aan let Martineum legium vertaald', door te Brunswgk, uit het Hoogduitsch Dr. A. MOLL, te Nijmegen. bekende geleerde Schrijver, laat ons De genoegzaam hier AM 9 deszelfs afstamming van één enkel menschenen Hoogleeraar in paar; door D. AUG. HEINR. GELPKE, Cotde Wis- en Sterrekunde aan het Hertoglijke Carolinum en Leeraar aan let Martineum legium vertaald', door te Brunswgk, uit het Hoogduitsch Dr. A. MOLL, te Nijmegen. bekende geleerde Schrijver, laat ons De genoegzaam hier --- Page 10 --- I 6 hier de mensclicn: der voorwereld van het menschengeslacht, zien, als stamvaders rassend en nieuw denkbeeld. naar een ten ecnemaal verVerdere den belangrijkon inlioud, vindt ophelderingen over opgegeven IIlde Stuk men in het liier boven van het MAGAZIJN DER YOORWERELD. 16) Onderzoek omtrent het Leerstuk der DRIEEEN. HEID, door V. D. M. CHRISTIANUS, (Niet vertaald.) Voorts hebben wij vertalingen ter SN/ perse yan: 27). Die Urwelt und das Altertluum die erliuert durcls Naturkunde, Pon H. P. LINK, Professor der Aripneikunde zu Berlin, Director des i J Gartens, nnd Mitglied der Akademic Hotanischen schafen daselbst wie auch der Wissenanderer Celelirten Gesellschaften. I Hetwelk eerst in dit loopende jaar 1821 in is verschenen. Men vindt hier in de Duitschland hoogatbelangrijk tafereel der eerste plaats een Voorwereld, eene allerkundigste en allervaardigste gescletst met zulks nàar de allernieuwste meesterhand', eiz ontdekkingen in de tot op den dag der uitgave des werks toe. Men Geologie, hier dus, als het ware, het kort heeft ate bekend begrip van alle de nieuwgewordene daadzaken, thesen enz. in het geleele leerstellingen, hypouitgestrekte veld dezer wetenschap, in een beknopt bestek bijeen. Op; dit-tafercel der Voorwereld volgen verscheidene zondere Verhandelingen over zulke hoogst bijwerpen der tegenwoordige wereld, gewigtige voorvan dè tijden van Laren ouderdom af, welke haar allervroegste daante gegeven hebben, waarin juist die gezien. Hierdoor wij haar thans voor ons ontstaat bij den denkenden Lezer eene geleel nienye, allertrelTendste der vergelijking en tegen elkanoverstelling der laatste aarde met de enl zij wordt 200 veel te meer treffend en tegenwoordige, onderhondend, daar ige wereld, gewigtige voorvan dè tijden van Laren ouderdom af, welke haar allervroegste daante gegeven hebben, waarin juist die gezien. Hierdoor wij haar thans voor ons ontstaat bij den denkenden Lezer eene geleel nienye, allertrelTendste der vergelijking en tegen elkanoverstelling der laatste aarde met de enl zij wordt 200 veel te meer treffend en tegenwoordige, onderhondend, daar --- Page 11 --- I 7 j D daar de geleerde schrijver de Voorwereld aan ons doet zien, zonder liet Menschengeslacht, onder het uitsluitend belcer der natuur, en de tegenwoordige wereld daarentegen bevolkt van den Mensch, die haar naar zijne gril lize begrippen, eerie ZOO zonderlinge, ovéral de natuur cabtnnreute 1 gedaante gegeven heeft. .Ook van dit uitmuntend werk vindt men eene nadere ontleding in ons reeds hier boven aangehaald Mug. der Yoorwereld of Geglogiey Ilde: Stuk. , -De vertaling van: dit geschift des Heeren LINK, geyloeid tit-de werkzame: pen' Van der geleerden Heer, Dr, MOLL, zal binnen de eerste paar maanden, door ons uitgegeven worden. n si 18) Die neue, oder die jetzige Welt; ein Gegenstick zur Urwelt, von J. G. J. BALIENSTEDT, Evangel, prediger zu Pabstorf, n. S. W-; E: Een naauwelijks in Duitschland nitgekomen werk, de schrijver waarvan reeds over genoegzaam bij het Hollandsch Publiek bekend is, door de vertaling zyner YOORWERELD, (Urwele) en des Isten Stuks zijuis MAGAZIJNS VOOR DE VOORWERELD (Arcliv d. Uwert), beiden door de bekwame pen van den Kundigen Heer Dr. MOLL; gelijk verder door de, allezins gegronde, scherpe beoordeelingen van ecnige Hollandsche Recensenten 3 wegens menigvuldige heterodoxe leerstellingen in deze zijne werken. Tot dergelijke bedordeelingen zullen dezelve nog veel meer aanleiding vinden in deze zijne Nieuwe wereld. Zulks heeft ons echter geenzins van eene nitgave derzelve in onze vaderlandsche taal afgeschrikt. Een Publiek, gelijk het vaderlandsche, bij hetwelk Godsdienst en Zedelijkheid sedert eeuwen herwaarts, als het ware, met deszelfs natuur ineengegroeid en versmolten ziju, zal hierdoor in zijne aloude : cerwaardige grondbeginselen niet geschokt worden. De Uitgevers vleijen zich dat onze Letterreg- --- Page 12 --- ( 8 ) regters de Hollandsche uitgave van. dit nieuwe geschrift van den Heer BALLENSTEDT nit dit oogpunt beschouwen mogen., Ook van dit' hoogst onderhoudend werk zal de Hollandsche vertaling, welke de Heer Dr,, MOLL almede wel heeft willen op zich nemen, Z0o spoedig mogelijk, inmers binnen de eerste paar maanden, plaats hebben. : Ook zal cerlang bij ons in het. licht komen; 19) Nerkwaardigheden uit het levenvan HARDY VAUX, of Geschiedenis van eenen tweemaal naar' EOTANYBAY gebannen Misdadiger , doorhem zelvebeschreven;" Zoo als ook eene vertaling van 2 . du 20) HELIODOR, des Jiinglings Lehrjare 7 vun Dr. G. YRIEDRICII, Verfasser der Serena, u. s, Wo De Wed. G. A. DIEDERICIS EN ZOON. Amsterdam; April, 1821. Nerkwaardigheden uit het levenvan HARDY VAUX, of Geschiedenis van eenen tweemaal naar' EOTANYBAY gebannen Misdadiger , doorhem zelvebeschreven;" Zoo als ook eene vertaling van 2 . du 20) HELIODOR, des Jiinglings Lehrjare 7 vun Dr. G. YRIEDRICII, Verfasser der Serena, u. s, Wo De Wed. G. A. DIEDERICIS EN ZOON. Amsterdam; April, 1821. --- Page 13 --- DE NEGERSTAAT V A N I A Y T Z O F SIN T' DONINGO --- Page 14 --- - a --- Page 15 --- --- Page 16 --- ST DOMINCO. Ed. A TA ICET EILAND h JMa "! Bi l"Inl IL 33. el . CONAI C1 a J8 --- Page 17 --- gb1e 40G - Sl - y10 patr DE NEGERSTAAT V A N HAYTI OF SINT DOMINGO, geschetst in zijne geschiedenis en in zijnen tegenwoordigen toestand; naar het Engelsche der QUABTERLY REVIEW; en naar het Fransche gesclurift dés Negers; BARON DE VASTE Y, Mirister des gewezen Konings CHRiSTOPHS (HENRI I.) benevens een A A N H A N G S E L VAN Aardrijks- en Geschiedkundige Ophelderingens Met eene kaart van St. Domingo, TE AMSTERD A M; B is. De Wed. G. A. DIEDERICHS EN ZOON --- Page 18 --- E 1 Te E303M ALe - 35 --- Page 19 --- INLEIDING. (Clit let Hoogduitsch handschrift van een letterkundigen liefhebber. vertaald.) eiland Hayti H. (St. Domingo) schijnt door het noodlot bestemd te zijn, om der Menschhcid herhaalde reizen, in de verwonderenswaardigste, meest verrassendste en al de beschouwingen onzer speculative wijsgeeren beschamende, gestalten en verschijningen, ten tooneele te doen treden. Vergeefs zoude men soortgelijke in de geschicdenis der wereld, of in de overige gedeclten der aarde zoe-- ken, Eenige tijd na deszelfs ontdekking, door den grooten COLUMBUS, na dat de Europesche tijgers, die het zelve veroverd en de oorspronkelijke bewoners vermoord hadden, gecnen voorraad - genoeg van hunnen afgod het goud, ter stilling van hunne razende begeerte vinden konden, lieten zij dit vruchtbaarst 1 aller Antillische - Eilanden aan zijn eigen noodlot over. Hetzelve was, ondertusschen, toevallig, door huune mislukte nederlatingen, met rundvee bevolkt geworden, zoodat * 3 het- oorspronkelijke bewoners vermoord hadden, gecnen voorraad - genoeg van hunnen afgod het goud, ter stilling van hunne razende begeerte vinden konden, lieten zij dit vruchtbaarst 1 aller Antillische - Eilanden aan zijn eigen noodlot over. Hetzelve was, ondertusschen, toevallig, door huune mislukte nederlatingen, met rundvee bevolkt geworden, zoodat * 3 het- --- Page 20 --- MOIN LE I D LINVG.I hetzelve in ontelbare kudden op het ciland zich eenige hoopen zworf. : Plotsclijk zetteden die door het aldaar neder," Yan gelukxockers stormen uit hun vawoeden der staatkundige waren uit den derland waren verdreven. Zij schoot van eene der meest beschaafde faticn de Fransche $o voortvân 3 Berapa, namelijle en traden . tin: d het idoor menschen gésproten., verlaten Hayti aan land W en, gélijl àan. . gene Yan.CIRCE in wilde diedoor de tooverroede reisgenooten van 111 ULIISSES, ren. veranderde in werden deze avonturiers der latere : tijden., verscheurende dieren veranderd, diel slechts gestalte met: des menschen de nitwendige de Hijenas gemeen. hadden. Zij vielen, gelijk des hongers en.der in de oogenblikken bloedige roofzucht tot de jagt vereenigd, op ontelbare wilde kudden aan. Zij velde dezelve neder, scheurden ze nog levend den uit het ligchaam, verbrijde mergbeenderen de levenswarme, gelden die en zogen er. nog rookende merg met een verschrikkelijk ngokan toch de mensch in brul uit. - Dieper niet zinken. Zelfs den verwilderden toestand buiten staat waren vrouwen en kinderen wilden deze der beschaving ontsnapte gewecst, door het zacht huisselijk op St, Domingo, tot dc mengevoel van echtgenoot en vader sche- de mergbeenderen de levenswarme, gelden die en zogen er. nog rookende merg met een verschrikkelijk ngokan toch de mensch in brul uit. - Dieper niet zinken. Zelfs den verwilderden toestand buiten staat waren vrouwen en kinderen wilden deze der beschaving ontsnapte gewecst, door het zacht huisselijk op St, Domingo, tot dc mengevoel van echtgenoot en vader sche- --- Page 21 --- I N L EI D I N G. VII terug te brengen. Zoo waren de schelijkheid Boukaniers, gelijk men dezelve hoogberoemde. heschaafdle menschen in de afscliunoemde, van veranderd. Ziet hier dan de welijkste wilden verschijningen in de eerste dier verbazende St. natuur van e den zedelijken mensch op doch deze verschijning zou de Domingo ; - De Spanjaartweede helpen voortbrengen. schroomden begonnen in hun zuidelijk gedeelte vallig te worden voor hunne naburen, die even als zij aan moorden en bloedvergieten gewoon Buiten staat deze schrikbarende vijanwaren. zulks door hen jaren den te slagten, gelijk inboorte voren met een millioen schuldelooze lingen gedaan was 7 kwamen zij op eenen nieuinval, om de Boukaniers wen bloeddorstigen levens onderhoud, van hun eenigst middel van beroode kudden van wildestieren namelijk , te zoodat zij eene schier ontelbare: menigte dezer ven, onschlud weidende dieren deden omkomen', in waarmede en zulks met dezelfde koelbloedigheid deden omkomens zij weleer ZOO vele.menschien dat deze Men zoude bijna kunnen zeggen, dan die der dierenmoord nog onvergeeflijker menschen warc. Dezen toch stelden de moordenaars in hunne dweepzieke woede zich als doodschuldig voor, dewijl zij nietgedoopt waren noch aan JEZUS CHRISTUS geloofden; dit niet * 4 ge- --- Page 22 --- I N L E I D I N G. VIII zijn en niet gelooven kon hen geensgodloopt misdaad worden toogerekend, 7 zins tot eene Amerikanen tock nog zij konden de arme de wel in den naam. des Hemels slagten, in zullen zij wel arme stieren daarentegen derdien van alle duivelen der helle, en op hebben omgebragt. De bloedzelver inblazing deze wijze door honden van Boukaniers op onderhoud de Spaansche bloedhonden van hun beroofd, moesten door honger gedwongen naar andere levenswijze omzien. Om dien eene hadden zich op het naburig eiland zelfden tijd andere gclukTortuga of la Tortue eenige zoekers, Engelschen van gehoorte, nedergezet verzamelen zich uit deze hoagst geschikto aan let zeerooven begeven, cn wapenplaats spitsbroeders door het toeval Nooit konden dan deze beide worden, beter bijeen gebragt zich hier ander elkanhoopen van avonturiers nationale wangunst Alle der vermengden. Hun nieuw vaderland werd hier vergeten. oceaan; hunne staalsregewas de onmetelijke roof bestond slechts uit twee woorden: ling waarbij zich eene onbetembare zucht en bloed; loshandige vijheid en cene hersennaar eene voegde. Hunne gelioele schimmige gelijkheid in tijd wet was het bevel aan hun opperhoofil orde en de onveranilerlijke heilige yan gevaar, bij . Hun nieuw vaderland werd hier vergeten. oceaan; hunne staalsregewas de onmetelijke roof bestond slechts uit twee woorden: ling waarbij zich eene onbetembare zucht en bloed; loshandige vijheid en cene hersennaar eene voegde. Hunne gelioele schimmige gelijkheid in tijd wet was het bevel aan hun opperhoofil orde en de onveranilerlijke heilige yan gevaar, bij --- Page 23 --- N L E I.D I N G, IX bij het verdeelen der geroofde goederen, zij leerden der verbaasde wereld, hoe ver, hoe ongeloofbaar ver de mensch het in stoutmoedigheid, dapperheid, verachting van_gevaren, standvastigheid in het ongeluk, hinderpalen en ontberingen brengen kan. Wanneer men de ontwijfelbaar ware geschiedenissen hunner ondernemingen leest, verbeeldt men zich de heldénzangen Van HOMERUS of de lotgevallen der kampvechters uit den ouden: riddertijd te lezen, en ziet daar, alles is slechts eene geschiedkundige waarheid, welke aan geene de minste twijfeling onderworpen is. Nu eens ziet men hoe zij met hunne kleine 9 van geschut onvoorziene vaartuigen, vijandelijke groote schepen enteren; dan met een vaartnig waarop zich maar weinig kanonnen bevinden, dwars door een Spaansch vlootdeel stevenen, het zwaar geschut doen 2wijgen en de zeckasteelen tot eene vuige vlugt noodzaken ; hoe zij een andermaal van hun klein Tortuga alle Spaansche steden en vestingen,. niet F slechts langs de naburige golf vanMexico, maar zelfs die in de stille Zuid zee, doen sidderen, op brandschatting stellen, veroveren, plunderen en verwoesten, en dit alles met eene hand vol volks, en van een paar schepen en een of twee kanonnen voorzien, terwijl zij bij alle deze Bunne onder. * 5 ne- --- Page 24 --- nemingen voorziguigheid-; moed en eene voorbecldelooze dag legden. onyerschuokkenheid De aan den mocijelijikste wisten zij mnet het nuauvekeurigste, aftogten ovarleg te bewerkstelligen. - Dit alles lezende gevoelt men, zich door deze roemrijke daden doch wordt al spoedig uit, dien, getrollen; droom opgewekt, door het denkbeeld, aangenamen dat alle deze. verrigtingen niets dan roof bedoelden, Deze was de tweede verbazende rol in - het noodlot de menschheid welke het tooneel deed: betreden, op: St. Domingo en nimmer heeft men, yioeger oflater,, cenegelijiksoortige gezien. Hoe wonderbaar het C A ondertusschen - ook schijnen moge, eerst een aantal : beschaafile Europeanen in f wilden - verkcerd te. vervolgens door zien, en . zaamgerotte zeeroovers dc grootste heldendaden te. zien verrigten, komt zulks echter in geene de minste, / bij het geen wij, gedurende. de vergelijking, laatste jarèn, op, het. zelfde St. Donzingo dertig hebben. gezien Frankrijk was in Ao. 1667 in het bezit van het noord-.e en zuidwestelijk St. Domingo gedeelte van gesteld, en voerde. aldanr de Cultuur van de: meest gewone West-Indische han- verrigten, komt zulks echter in geene de minste, / bij het geen wij, gedurende. de vergelijking, laatste jarèn, op, het. zelfde St. Donzingo dertig hebben. gezien Frankrijk was in Ao. 1667 in het bezit van het noord-.e en zuidwestelijk St. Domingo gedeelte van gesteld, en voerde. aldanr de Cultuur van de: meest gewone West-Indische han- --- Page 25 --- u I e N1 G handelsi producten, ,. als, zuiker, kollija en7, in; tot welk einde er eene groote menigte negers getal werden ingevoerl, welker nit Afrika het uitbarsten, der Franin 4790, kort yoor 400,000 zielen gestegen sche revoluties tot op' blanken slechts 125,000 Aas, terwijl dat der hadden, de planters 2 bedrocg, - Tot dus; ver volkplau- : als anderc Europesche Z00 nit deze c: onbetingen, ons , mct, 5 cene 2 standvastige verzekerds dat; deze negors geene schnamdheid, menscheng maar wel eene soort van dier regte die in hunne: uitwendige gestalte Jen, waren,, gelcken, Wij Enropcanen naar menschen zulks, terwijl wij onze kop kollij geluofden Deze. zoete tooverdrank met zuiker dronken. wel gelijk overtuigde ons, dati de. planters konden hebbent, want, ZOo redeneerden - wij menscllievend I er over, indien dit hoogst. niet bestond, zonden wij, ongetwijnegervee mocten ontberen. - Men weet Scld, dit. genot. zijn, die onmidhoc: . krachitvol deze bewijzen strcelen. Wij waren delbaar, onze eigenlicfle regters in den volsten hier dus onpartijdige zulke waren zin-des woords te: heeten. - Even ook de planters, die. bij. hun zelven dit besluit opmaakten: K Zijn de negers geen vee,: dan KG1 zouden, wij nooit spoeligorijk kunnen wor Deze gecombineerde regilgnk van < den.? ge- midhoc: . krachitvol deze bewijzen strcelen. Wij waren delbaar, onze eigenlicfle regters in den volsten hier dus onpartijdige zulke waren zin-des woords te: heeten. - Even ook de planters, die. bij. hun zelven dit besluit opmaakten: K Zijn de negers geen vee,: dan KG1 zouden, wij nooit spoeligorijk kunnen wor Deze gecombineerde regilgnk van < den.? ge- --- Page 26 --- XII I N , E ID T N G. gezwoomen deed dus de bépaalde C Veel de negers zijn niets dan uitspraak: C van vee." De bewijzen hier eene soort niet gevorderd. De van worden eigenlielde planters en : de door aangespoorde : Europa, zouden zonder kollijolrinkers in zijn geweest, twijfel vrij verlegen wanneer zij genoodzaakt waren geworden dezelve bij te brengen, Ondertusschen, wat gebeurt er! - worden / hunne voorraadkamers Op eenmaal van voor deze. . belangrijke waarheid bewijzen eene soort van geopend, door mer : hadden kunnen Hondgenoot, die zij nimverwachten, Deze eene zekere" wijsgeerige was geleerde sekte uit bovennaturkiundige sentimenteelen die in hunne aanvallen zamengesteld, vanwaanden, dat zij de plannen der gestvernukking Godheid hare schepsels doorgrond hadden. mct vermeenden zij ook te behooren Tot dit' plan de welke in al het geschapene, als rangorde Zamenhangende ware het eene keten, bestond. In deze keten nu, bemerkten zij, dat er tusschen den Outang en den menscli eene schakel Orang Zij bedacliten zich hier niet lang ontbrak, pen zich en der Godheid over; zij hielmenschlievend even, Zoo zinrijk als uit deze verlegenheid. De werd door hen als eene schakel in de keten. neger tusschen den mensch en den éersten der apen ge- --- Page 27 --- I N L E I D I N G. XIM geplaatst. In dit gevoclen werden zij nog versterkt door de : kunst van eenen der grootste ontlcedkundigen in Duitschlund die., door middel van zijn onderzoek omtrent den inwendigen toestand van het ligchaam eenes negers, dezelfde bijzonderheid ontdckte, welke tc voren reeds aan. de: dweepers, bij hunnen togt naar den Hemel was geopenbaard, dat de neger , namelijk geen mensch was gelijk wij, maar slechts als eene soort van halfmenschi mocst beschouwd worden. Nooit, voorwaar, heeft de. wereld eene klugtigere coalitie en overeenstemming dan die van den planter van gévoclens gezien; op zijne zuikervelden en koffij plantaadjen, met onderzocker den hooggeleerden wijsgeerigen der Hemelsche Randsbesluiten ; nooit eenc afschuwelijker overoenstemming dan die van den planter, die met zijnen geesel onbarmhartig den rug des armen negers verscheurt, met den ontleedkundigen die met zijn ontleedgrooten mes het binnenste van het ligchaam diens onlukkigen onderzoekt. Nooit heeft men eene ijsselijker uitspraak gehoord, dan toen deze onnatuurlijk gecorhbineerde regtbank van planters en Ultra - wijegeeren, > censtemmig verklaarde: ( Neen, de neger is geen mensch ( gelijk wij, hij is slechts een dier, of hoogC stens half dier, half mensch!" Uit deze uit- igen die met zijn ontleedgrooten mes het binnenste van het ligchaam diens onlukkigen onderzoekt. Nooit heeft men eene ijsselijker uitspraak gehoord, dan toen deze onnatuurlijk gecorhbineerde regtbank van planters en Ultra - wijegeeren, > censtemmig verklaarde: ( Neen, de neger is geen mensch ( gelijk wij, hij is slechts een dier, of hoogC stens half dier, half mensch!" Uit deze uit- --- Page 28 --- XIV - T N L E I D I N G. mtspraak deed zich het slot van zelve op: (C De neger is derhalve tot I geene groote ( vorderingen in kunsten en wetenschappen, C tot geene groote: menschelijke onderneming, ( het zij in het staatsbestuur, het zij in den C oorlog 1 geschikt, waartoe wij bij uitsluiting ( bekwaam gemaakt en door de Godheid a hevoorregt.". De ongelukkige neger was derhalve van alle menschelijke hoedanigheden veryallen verklaard en alles vercenigde zich, hem van de menschelijke natuur te berooven en met. het redelooze vee gelijk te stellen. Zijn natuurlijke aanleg ter ontwikkeling zijner zielsvermogens werd met geweld onderdrukt. Zijne cigene landslieden verkochten hem in dezen toestand van schijnbare onwetendheid aan de Europeanen, Deze stelden nog sterker middelen te werk om alle menschelijke aandocningen uit hcm tc verdrijven. Twee derde gedeelten van den dag moet hij boven zijn vermogen arbeiden, terwijl gedurende het ander derde gedeelte zijnen rug, tot tijdkorting van zijnen gebieder, bloedend gegeseld wordt. Hoe was het ni mogelijk dat in soortgelijke mishandelde schepsels die denkbeelden konden ontstaan, die onder de Euro- --- Page 29 --- I N L EI D I N G. XV ropeanen, e bij het genot van vrijheid en van eene beschaafde, opvoeding zulk (cene verbazende hoogte I bereikt hebben ? De theorie zegt:. ( dat is onmogelijk ! De! zielsvermogens ( van den neger al wordt hij ook onder de < menschen gerekend, moesten noodzakclijk C verstikt worden én voor altijd verloren < gaan. 22 Verder bewijzen onze geleerden ons de onmogelijkheid, dat de mensch zonder opvoeding tot iets uitstekends - in staat zoude zijn. Na al deze theoretische vooroordeelen, was het derhalve eene uitgemaakte "ontwijfelbare waarheid, van welke de geleerden zoowel als de planters zich :overtuigd hielden : ( De neger is niets dan C een dier; hoogstens half mensch, half dier, ( op zijn hoogst een tot dier ontaard mensch, ( hetwelk alle menschelijke hoedanigheden en onherstelbaar verloren heeft." ( zielsvermogens Zoo nietig vertoonde zich de neger voor de oogen van den Europcaan 2 die door zijne waanwijsheid verblind was. Thans brak de vulkaan der Fransche revolutie uit. Zij sloeg ook tot St. Domingo over; 2 hare vlammen ontstaken ook den geest van den negerslaaf. Gelijk de feniks schooner dan ooit uit de vlam verrijst, zeo trad ook dc neger uit de vlammen der om- zielsvermogens Zoo nietig vertoonde zich de neger voor de oogen van den Europcaan 2 die door zijne waanwijsheid verblind was. Thans brak de vulkaan der Fransche revolutie uit. Zij sloeg ook tot St. Domingo over; 2 hare vlammen ontstaken ook den geest van den negerslaaf. Gelijk de feniks schooner dan ooit uit de vlam verrijst, zeo trad ook dc neger uit de vlammen der om- --- Page 30 --- XVI I N L E I D I N G. omwenteling op St. Domingo te' woorschijn 3 als een mensch trad hij voort, als een mensch vol geest en kracht. De staat- en-1 krijgskunde, die doori de Europeanen niet dan met moeite gcleerd worden, oefende lij van -" den eersten oogenblik zijner wedergeboorte, als daarin bijzonder ervaren, uit. In minder dan twintig jaren vestigde hij staten, gelijk aan die in Europa, welké het mocijelijk werk van tien eeuwen zijn, en verlodigde, versterkte en * verzckerde deze staten! tegen onoverwinlijk gewaande Europesche legers, met-eene ktijgskunde en dapperheid, gelijk aan die waar op deze legers zich, boven alle andere Europesche heirmagten, oordeelden te kunnen beroemen. Toen verdwenen alle : de schoone theorien der hoogwijze Europeanen in damp en rook. Verwonderd en beschaamd stond het schrander: oud Europa, want hetzelve had in deze verandering der negers de derde der wonderbare verschijningen in de zedelijke menschheid gezien, tot welker schouwplaats het noodiot St. Domingo bestemd had. En dezc derde wonderbare verschijning was, ongetwijfeld, de grootste van allen. Geen wonder derlalve, dat zedert de oogen van gehecl Europa op St. Doiningo gevestigel --- Page 31 --- NL EID'I NIG. XWI tigd waren. De eene verbazende gebeurtenis, door de kracht en de grootheid der Negers voortgebragt, volgde schielijk de andere op. De eene groote man verhief zich plotselijk na den anderen uit den boezem van dit dwaasselijk miskend negervolk. Elk hunner vertoonde zich in eene andere meer en meer verfijnde gedaante, wat de beoefening der staatkunde en die van den oorlog betrof, Onder deze groote mannen muntte bijzonder uit dezelfde CHRISTOPHE, onder den naam van HENDRIK I., koning van Hayti, die voor eenige maânden zijn leven en zijne regering bloedig besloot. Zonder eene beschaafde opvoeding genoten, > maar na de helft zijus levens, in slavernij doorgcbragt te hebben; maakt bij zich plotselijk van het hoogst gezag in den staat meester, bevestigd het aanzijn en het duurzaam behoud van zijn rijk,-en neemt nu het cdel besluit, om: 9 zijne onderdanen tot den hoogsten trap van Europesche beschaving te verheffen. Dan, hoe edel dit oogmerk was, des te afschuwelijker waren de middelen van welke hij zich bediende oni hetzelve te bereiken. Men heeft misschien nooit Z00 veel geestdrift voor het goede, en Z0O veel koelbloedige wreedheid, om dit goede tot stand te brengen, in eenen persoon vercenigd del besluit, om: 9 zijne onderdanen tot den hoogsten trap van Europesche beschaving te verheffen. Dan, hoe edel dit oogmerk was, des te afschuwelijker waren de middelen van welke hij zich bediende oni hetzelve te bereiken. Men heeft misschien nooit Z00 veel geestdrift voor het goede, en Z0O veel koelbloedige wreedheid, om dit goede tot stand te brengen, in eenen persoon vercenigd --- Page 32 --- e XVIII I N LCE IDI:N:G: pigdl gezien. In dit, opzigt, is CHRISTOPHE misschien de cenigste en zonder weergà in de geschiedenis, en hier uit; kan men dus zeer natuurlijk de tegenstrijdige oordeelen der tijdgenooten over zijn karakter en over zijne regering verklaren. Sommige prezen hem als den schrandersten Regent, en hadden gelijk; de anderen brandmerkten hem als den bloeddorstigsten dwingeland 1 en hadden. ook niet minder gelijk, Niets is natuurlijker dan dat, bij gelegens heid van den ondergang dezes Z0O hoogst merkwaardigen mans en der ineensmelting van zijn kortstondig koningrijk, met den anderen Republikeinschen neger- of mulatten staat van Hayli, de nicnwsgierigheid des publicks een nieuw, indien mogelijk nog verhoogd, aandeel aan de nicuwe negerwereld van Hayti neemt. Deze stemming des publicks is de aanleidende o0rzaak tot de overzetting en uitgave van dit werkje. Het hoofdgedeelie van hetzelve is een * hoezeer kort gedrongen, noglans hoogst belangrijk tafereel der geschiedenis van Hayti, sedert het begin der revolutie aldaar. Hetzelve is oyera genomen uit het voortreffelijk klassiek tijdschrift, ( the Quarterly Review.? Volgens hunne bekende welgekozene methode leggen de schrijvers --- Page 33 --- I NL E IDIN G, XIX vers ook lier. cenige der nicuwste merkwaardige schriften tot den grondslag hunner vertcogen, putten daar uit met een rijpelijk wikkend oordeel hetgeen zij ter berciking van hun doel noodig achten, vermengen zulks met hunne cigene, altoos cchte, wijsgecrige inzigten, en leveren op die wijze een nieuw oorspronkelijk gehcel, waarmede zij hunne denkende lezers aangenaam bezig houden. Het daarop volgend gedcelte is een uittrek: sel uit het hoogst merkwaardig geschrift des Barons DE VASTEY, staatsdicnaar en hoveling van CHRISTOPHE, ten titel voerende: Reflexions Sur les Noirs et les Blancs, la. civili sation de PAfrique 2 le Roijaume d'Hayti, lc.; hetwelk, zonder twijfel, op bevel Van CHRISTOPHE werd opgesteld; doch daarom niet minder leerzaam is voor hem die hetzelve uit het regte oogpunt weet te beoordcelen. Een geschrift Waarvan slechts zeer weinig exemplaren naar Europa gekomen zijn, daar hetzelve, voor rekening der regering op de hofdrukkerij van CHRISTOPHE gedrukt is, en dus nooit bij den boekhandel in omloop heeft kunnen geraken. Men gelooft derhalve met cen uittreksel daarvan den Nederduitschen lezer ecn wezenlijk genoegen te verschaffen. Ein- regte oogpunt weet te beoordcelen. Een geschrift Waarvan slechts zeer weinig exemplaren naar Europa gekomen zijn, daar hetzelve, voor rekening der regering op de hofdrukkerij van CHRISTOPHE gedrukt is, en dus nooit bij den boekhandel in omloop heeft kunnen geraken. Men gelooft derhalve met cen uittreksel daarvan den Nederduitschen lezer ecn wezenlijk genoegen te verschaffen. Ein- --- Page 34 --- XX, I NL EI D I N. G Eindelijk zijn er cenige aardrijks- en geschiedkundige ophèlderingen bijgevoegd , tot eene betere verklaring van de gebeurtenissen dienende. 0m dit zelfde doel te bereiken, hebbeni de uitgevers cene kaart er bijgevoegd, niaar het plan van eeh aanzienlijken Engelschen officier, die zelf, gedurende de oniusten; vele jaren op Hayti hecft doorgebragt. Niets is veclal voor den lezer van soortgelijke kleine Ilistorischc geschriften moeijelijker, dan het gemis eener landkaart, hoe dan dezelve ook zijn moge. Eerst zijne cigene verzameling Van landkaarten door te bladeren, valt hem dikwijls te omslagtig cn te lastig tevens ; hij verzuimt * zulks, en door deze naar oogenschijn niets beduidende omstandigheid, het gemis, namelijk, eener landkaart, heeft hij dikwijls slechts een onvolkomen begrip van, den inloud des verhaals zelve. --- Page 35 --- D e afschaffing van de slavernij der negers en de beschaving van dit Z0O lang verdrukt menschenras, zal vermoedelijk, in de volgende eeuwen, beschouwd worden, als cen begin met de Fransche Revolutie genomen te hebben. Te midden van al de rampen in, en het kwaad bij de uitbarsting van dezen vulkaan in de zuidelijke wereld veroorzaakt, was de eerste kiem van de vrijmaking der slaven onvoorbedachitelijk op het eiland - van St. Domingo geplant, alwaar dezclve is opgekomen en van waar het bezwaarlijk missen kan deszelfs wortels, en dat wel binnen een zeer kort tijdbestek, langs de gcheele uitgestrektheid der Antillische eilanden tc verspreiden: : het is evenmin waarschijnlijk dezelve tot de westelijke eilanden te bepalen, wanneer de handel van Haiti met Haitiaansche schepen den oceaan zal doorklieven, om eene gemeenschap met den geboortegrond der negers te, openen, A Zon- waarlijk missen kan deszelfs wortels, en dat wel binnen een zeer kort tijdbestek, langs de gcheele uitgestrektheid der Antillische eilanden tc verspreiden: : het is evenmin waarschijnlijk dezelve tot de westelijke eilanden te bepalen, wanneer de handel van Haiti met Haitiaansche schepen den oceaan zal doorklieven, om eene gemeenschap met den geboortegrond der negers te, openen, A Zon- --- Page 36 --- 2 ) Zonder het oogmerk te hebben de aangewende pogingen ter alschafling van den verfocijelijken menschenhandel uit ecn vernederend oogpunt te beschouwen, zal het toch wel geoorloofd zijn te twijfelen, cf men in Afrika wel cenig wezenlijk voordeel van de in Europa genomene maatregclen trekken zal. Dc afschaffing van den slavenl.andel onder ons, terwiji het aan andere landen vrij bleef denzelven te drijven, was, in velerlei opzigten, als eene stellige verzwaring van het lijden der negers te beschouwen. De wijze en menschlievende maatregelen omtrent den Engelschen slavenhandel hadden het lot der negers op den overtogt verzacht; doch de geheele alschafling daarvan, deed de ellende dier ongelukkigen toenemen, zonder liet getal der in slavernij zuchtende wezens te verminderen. Onder den openbaren handel stierf er naauwelijks één van de tien negerslaven, aan boord van het schip tot hunnen overvoer. bestemd; terwijl er na de afschafling bezwaarlijk één van de tien de ongemakken der reis overleefdc. De wreedheid wclke thans door de hebzuchtige en onbarinhartige handelaars in dezen vloekwaardigen handel wordt uitgeocfend, verstrekt der menschheid tot hoon. Uit een voor ons liggend nicuwspapier blijkt, dat Sir GEORGE COLLIER, het bevel voerende over cen eskader aan de kust van A- fling bezwaarlijk één van de tien de ongemakken der reis overleefdc. De wreedheid wclke thans door de hebzuchtige en onbarinhartige handelaars in dezen vloekwaardigen handel wordt uitgeocfend, verstrekt der menschheid tot hoon. Uit een voor ons liggend nicuwspapier blijkt, dat Sir GEORGE COLLIER, het bevel voerende over cen eskader aan de kust van A- --- Page 37 --- ( 5 ) Afrika gestationneerd, een Spaansche schooner welke naar de Havannah bestemd eenen afstand van vijf dageni van de rivicr wass op zareth en slechts weinige mintiten Nuwaards van de linie, doch ver zuidhandel te genoeg or dier wettigen, aan boord klampte; Dit was slechts een vaartuig van negentig tonnen, en had twee honderd en viftig slaveri aan boord! Deze ellendige menschen waren gezamcnlijk tusschen deks; in eene kleinc ruimte, welkeslechts en dertig duimen hioog was, tueé wijl de mannen nog daar opgesloten; teren boven gebocid waren; ini deze naatiwe verblijfpiaats stonk ZO0 verschrikkelijk; dat de Engelsche het die zich in dezelve oflicier dezer begevenhad, om deni toestand rampzaligen te onderzoeken, het er slechtd eenige weinige oogenblikken konde eri op het punt geraakte om te verstikken: uithouden; was nog niet alles: Er was geene Dit en de overige mondbehieften rijst àan boord; acht eni Waren slechts voor veertig uren aan haniden, de voorraad van water; op eenie pint daags bestémd, Werd 's morgens en 's avonds telke réize de helft uitgedeeld. Wat er van deze arme schepeels zoade geworden zijn was moeijelijk te beslissen ; het schip; wel is waars bevond zich niet Annabon; dari dit elletidig ciland ver tan. welijks genoeg tot eigen ondcrhoud bragt naauvoort: A # De --- Page 38 --- 4 ) Demensclierendheid hecft wezenlijk niets gewonnen bij de verplaatsing des slavenhandels van de verbodene noorder-, tot aan de gewettigd: zuider-breedten. Inderdaad, schoon de overvoer zelf voor het grootste gedeelte nominaal is, weet men echter, dat dezelve op eene meer dan geloofbare wijze onder het gescliut onzer forten, door Franschen, Spanjaardeu, Portugesen en boven al door de Amerikanen bedreven wordt; en al ware dit niet Z00, het onderscheid in den weg, welke men nu met de negers moet nemen 2 is niet aanmerkclijk genoeg om den ijver der slavenhaalders te doen verflaauwen. Het verlies van eenige weinige dagen of weken voor ZOO veel den tijd betreft, of dat van een klein getal negers, die onder den last der' ongemakken of door ziekte bezwijken, komt deze kooplieden in menschen volstrekt niet belangrijk voor, daar. zij zich gaarne - naar den nieuwen weg, welken zij met hunpen handel moeten inslaan, zullen schikken; en het is maar al te zcker, dat icder negeropperhoofd volkomen bereid is hunne pogingen te ondersteunen, ter uit den wegruiming der zwarigheden welke zij hier of daar mogten komen te ontmoeten. Het is te vergeefsch op de bevordering der beschaving in Alrika eenige hoop te voeden, p Z00- . zij zich gaarne - naar den nieuwen weg, welken zij met hunpen handel moeten inslaan, zullen schikken; en het is maar al te zcker, dat icder negeropperhoofd volkomen bereid is hunne pogingen te ondersteunen, ter uit den wegruiming der zwarigheden welke zij hier of daar mogten komen te ontmoeten. Het is te vergeefsch op de bevordering der beschaving in Alrika eenige hoop te voeden, p Z00- --- Page 39 --- ( 5 ) zoolang de slavenhandel, het zij ten noorden of ten zuiden der linie,aan eenige natie geoorloofd zal zijn. Even twijfelachtig is het: of de volstrekte afschaff.ng van dien handel wcl het gelukkig uitwerksel, de verbetering, namelijk, van den toestand der negerbevolking hebben zal, Het is meer dan zeker, dat, zoodra de slaaf ophouden zal een voorwerp van handel te zijn, hij ten doel van het bijgeloof zal worden; en dat de onmenschelijke godadicnstbegrippen van het Jand meerdere dezer ongelukkigen aan den dood zullen opofferen, 3 dan de handel zulks aan de vrijheid gedaan heeft. Om, de Afrikanen te besckaven, zal het -noodig zijn, henvoortaan van het bijgeloof, gelijk voorheen van de slavernij te verlossen ; en dit kan, volgens ons gevoelen 7 alleen geschieden door medewerking van hunnen vrijgemaakten broeders op St. Domingo, en door de invoering van den Christelijken Godsdienst (zonder welke er volstrekt niets te hopen valt), door middel van zendelingen van dat eiland onder de nog onverlichte volken gezonden. Schoon tot dit oogmerk nog niet volkomen rijp zijnde, levert de tegenwoordige toestand der neger- en mulatten bevolking van dat schoon gewest , in vergelijking van hetgeen dicn te voren was, eene der belangrijkste en leerA 3 zaam- --- Page 40 --- ( 6 ) zaamste lessen ter beschouwing yan den mensch op. zamenloop van omDoor ecnen gelukkigen standigheden, heeft eene neger- - bevolking van millioen zielen de zegeningen der vrijeen half bekomen; en heid en der onafhankelijkheid derzelver gedrag in deze nieuwe hoedanigheid bewezen, dat de neheeft procfindervindelijk geslachten zich, schoon daartoe gelegenheid ger vindende, bijna nooit tot eene en dezelfide menschdom kunnen hoogte met het overige kan verhefen. Het geloof aan het tegendeel met regt onder de ijdele droomen gerangschikt Voigens het algemeen oordeel der worden. brengt de vorming des negers ontlesdkundigen bij, daar de menniets tot zijne geaardheid model schen allen naar een oorspronkelijk gewerden; dat hunne kleur alleen aan het vormd is toe te schrijven, en dat eene Juchitgestel in hetzelve, binnen het verloop verandering onbetwistbaar, het haar en de ncus eener. eeuw, veranderen, zijne lippen dunder en des negers kleur blank maken zal ; gelijk de Portuzijne binnen hetzelfde gesen te Congoa en te Loango De tijdverloop in' negers veranderd zijn. bisschop CREGOIRE heeft in zijn werkje: es Littérature des Nègres, eene menigie De la dat de yoorbecldun hijgebregt, ten betooge, gcest- haar en de ncus eener. eeuw, veranderen, zijne lippen dunder en des negers kleur blank maken zal ; gelijk de Portuzijne binnen hetzelfde gesen te Congoa en te Loango De tijdverloop in' negers veranderd zijn. bisschop CREGOIRE heeft in zijn werkje: es Littérature des Nègres, eene menigie De la dat de yoorbecldun hijgebregt, ten betooge, gcest- --- Page 41 --- ( 7 ) geestvermogens van het neger geslacht niet beneden die der blanken moeten gesteld worden; doch men moet deze voorbeelden als enkele uitzonderingen beschouwen. Wij hebben thans, bewijzen, dat de echter, ontegensprekelijke niet allen onbekwaam zijn om zichi te negers verleffèn, en dat zij, met hunne blanke broeders in Europa of Amerika, niet zullen nalaten om met een goed gevolg het oorlogszwaard te zwaaijen of het roer van cenen Staat tc besturen. Dit zijn daadzaken welke door de geschiedenis I van St. Domingo, gedurende de laatste dertig jaren, ten vollen bewezen zijn; ; en men moest volkomen blird zijn, wanneer men debelangrijké gevolgen niet voorzag, welke dit op het lot der West-Indische Eilanden,, en in later tijden, ook op dat der gcheele wereid, hebben kan. Het zal echter schijnen, dat wij bij uitnemendheid genegen geweest zijn onze oogen te sluiten bij de beschouwing van hetgecn er is voorgevallen op dat eiland, hetwelk nu zijtiert oorspronkelijken naam van Hatjti weder hernomen. heeft. Wij booren van een' neger kdning die zich zelven HENDRIK. den Eersteit noemt, van eenen neger - adel, met tijtels (misschien wel niet naar den besten smaak, noglans naar de namen der distrikten gekozen), als die van Limonade, Marmalade, PerA 4 rier- --- Page 42 --- ( 8 )? rierrouge, welke ons doen grimlagchen 3 van neger- generaals en van eenc neger. - geestelijkheid, welke zich op eenen afstand beschouwd als de vertoners van cen boertig treurspel opdoen. Een naauwkeuriger overzigt, echter, zal ons doen zien, dat zij getracht hebben ons in alle deze dingen na te volgen, en ecne onzijdige en bedaarde beschouwing van hetgeen op St. Domingo is voorgevallen, of thans aldaar plaats vindt, zal vermoedelijk ons gevoelen te deze opzigte eene andere wijziging geven. Ons oogmerk is ondertusschen niet een tafereel op te hangen van de menigvuldige wreedheden, aan welke zich de beide partijen, Z00 ter handbaving der slavernij, als tot bekoming eener lang gewenschte onafhankelijkheid, hebben schiuldig gemaakt, maar allecn te bepalen tot het levercn van cen beknopt verhaal der gebeurtenissen; als geschikt zijnde fer opheldering der karakters van die negers, welke op het tooneel dezer buitengewone staatsomnwenteling, de hoofdrollen speelden; tevens de geschiedenis van hunne vorderingen in de letterkunde cn in de beoefening der wetenschappen tot dezen tijd, voor te stellen, en, eindelijk den tegenwoordigen toestand der zamenleving op St. Domingo te schetsen. Toen de Frausche Revolutie uitbrak, had de opheldering der karakters van die negers, welke op het tooneel dezer buitengewone staatsomnwenteling, de hoofdrollen speelden; tevens de geschiedenis van hunne vorderingen in de letterkunde cn in de beoefening der wetenschappen tot dezen tijd, voor te stellen, en, eindelijk den tegenwoordigen toestand der zamenleving op St. Domingo te schetsen. Toen de Frausche Revolutie uitbrak, had de --- Page 43 --- ( 9 ) de kolonie van St. Domingo het toppunt van haren voorspoed bereikt; de opgezetenen van allerlei stand en kleur leefden er in overvloed, de landbouwende negers uitgezonderd, welker toestand geene verandering onderging; dech van het oogenblik af, dat de uitzinnigheid der Nationale vergadering te Paris der Kaapstad bereikte, werden de gemoederen van het rijkst gedeelte der kolonisten door eene gelijke woede overvallen. In het midden eener bevolking van slaven, welke met dec overige bewoners als zeven tegen een wordt gerekend, werd de vrijheidsboom geplant, de wettige overheden algezet, en de gevaarvolle leer der gelijkheid en die der regten van den mensch openlijk ingévoerd, De Inationale kokarde werd opgezet en eene soort van militie daargesteld, welke naar het voorbeeld der nationale garde in Frankrijb werd ingerigt. ( Het was niet genoeg meer," zegt de Baron DE LACROIX, ( eenvoudiy ofliC cier, kolonel of generaal te zijn; elke bevelC hebber der nationale garde in de steden, C stond naar den titel van kapiteini-generaul, C of nam denzelven werkelijk aan," Te midden van deze krijgshaftige houding, deed een belagchelijk gerucht, dat drie duizend zwarten, de heuvels, welke der stad bestrijken, verzameld op waren, ten einde de dezelve uit te plunderen; A 5 een --- Page 44 --- 10 ) detachement der nationale garde nittrekeen marsch ken, hetwelk, na eenen moeijelijken met zich vocrende eenen doodelijk terngkeerede, vrijwilliger, die niet door de opgekwetsten (welke men niet gezien had, roerige negers volstrekt niet bestonden), maar door dewijl zij kameraden in dien toestand gebragt zijne eigene dwaasheid dezer expedilie was. De buitensporige in den oogenblik bleek ten vollen, toen men, opstand van dit volk, gevan den dadelijken werd, dat zij die ter dezer gelegenheid waar gediend hadden de hoofdaanstotot wegwijzers van het oproer waren. kers en aanvoerders der blanke kolonisten seheen De zinneloosheid of invloed op de, negers te echter weinig geen de kleur, dat reeds hebben; ; doch het volk. van sterkte het vrij was en de blanke bevolking in deze in demeest evenaarde, hegeerde. nu met te deelen. Een mulat, met name zelfde regten bood der regering een verzoekLA COMBE, waarin hij, in den naam van dert schrift aan, den Geest,, Vader, van den Zoon en van Heiligen de en voorregten van den mensch alle regten in de kolonie, die, hoofdeischte. De patriotten uit die lieden welke men zakelijk zamengesteld meestal wijkmedsters, winpetits blancs noemt, het volk zijn, en daarbijl keliers en ambagtlieden dit verzoekvan de kleur haten, bestempelden schrift van dert schrift aan, den Geest,, Vader, van den Zoon en van Heiligen de en voorregten van den mensch alle regten in de kolonie, die, hoofdeischte. De patriotten uit die lieden welke men zakelijk zamengesteld meestal wijkmedsters, winpetits blancs noemt, het volk zijn, en daarbijl keliers en ambagtlieden dit verzoekvan de kleur haten, bestempelden schrift --- Page 45 --- (-11 ) schrift met den blaam van oproerig te zijn, en de mulat werd tot de galg veroordeeld. Te Petitplanter, zonder Goave werd ecna achtingswzardige dewijl hij vorm van proces, ten dood gebragt, voordeele der lieden van de kleur cen reten de onderteckenaars van kwest had ingediend; hetzelve werden uit de kolonie gebannen. maatregels tegen een gegoed Deze gewcidige gedeelte der en over het geheel achtingwaardig werd bevolking van het eiland genomen, zich gevolgd door eene verklaring van wege de hebbende vergadering van zelve geconstitueerd liever sterven vilden, dan blanken, ( dat zij en hare regten met een bastaardK burgerlijke Dit ras, echter, had K ontaard ras te declen." magtigeadvokaten van zijn' eigen slam in Frankdoor bewerking van BRISSOT, LA rijk, waar, alle hoofdleden FAIJETTE en ROBESPIERRE, eindelijk het der societeit PAmi des Noirs, dekreet van den 15den Mei, 1791. tot stand waarbij G al het volk van de kleur in de kwam, houdende, van C Fransche koloniën zijn verblijt vrije ouders geboren, volgens regt aanspraak < op en het genot verzekerd van ( werdtoegekend alle de voorregten door de Fransche burgers K Het was bij deze gelegenC bezeten wordende." heid, dat ROBESPIERRE de gedenkwaardige bezigde, welke al de hoop en de gitdrukking tc al het volk van de kleur in de kwam, houdende, van C Fransche koloniën zijn verblijt vrije ouders geboren, volgens regt aanspraak < op en het genot verzekerd van ( werdtoegekend alle de voorregten door de Fransche burgers K Het was bij deze gelegenC bezeten wordende." heid, dat ROBESPIERRE de gedenkwaardige bezigde, welke al de hoop en de gitdrukking tc --- Page 46 --- ( 12 ) werk gestelde kuiperijen van de koloniale te den bodem planters te Parijs woonachtig, liever scheen in te slaan. ( Dat de kolonién dan dat wij eene haarbreedte van C vergaan, zouden afwijken P In C ônze grondbeginsals had zich te Paris een jongehet vorige jaar ling van de kleur opgehouden, met name VINCENT ock, wiens moeder, 2 eene weduwe zijnde, op St. Domingo bezat. eene koffij-plantagie mensch bésloot de zaak van het Dit jonge door van burgerregt voor zijnen stam, geweld Hij verscheen heimewapenen te doen gelden. zich Jijk aan de Kaap, en dadelijk voegden 300 man van zijhe kleur bij hem. Deze bijna verstrooid of werden echter door ecne overmagt genomen 5 ocÉ, zijn tweede bevelgevangen mulat CHAVANNE en hebber, > een genaamd weinige anderen, gelukten het ter naaueenige van het wernood naar het Spaansch gedeelte eiland te ontkomen; doch zij werden op eene bedriegelijke wijze aan hunne vijanden nitgeleverd als beschuldigd en de twee eerstgenoemden, verwekt te hebben, ter dood vervan opstand Het vonnis luidde aldus : wezen. Het Hof veroordeeld de genoemde VIN- < van < CENT oG6 >. een vrije quarteron en JEAN BAPTISTE CHAYANNE, K Dandon de Rivier; van groote ( een vrije quarteron < om zij werden op eene bedriegelijke wijze aan hunne vijanden nitgeleverd als beschuldigd en de twee eerstgenoemden, verwekt te hebben, ter dood vervan opstand Het vonnis luidde aldus : wezen. Het Hof veroordeeld de genoemde VIN- < van < CENT oG6 >. een vrije quarteron en JEAN BAPTISTE CHAYANNE, K Dandon de Rivier; van groote ( een vrije quarteron < om --- Page 47 --- I 13 ) C om gebragt te worden bij den ( openharen scherpregter, voor deg groote C ter dezer stede deurderhoorfikerk C onbedekte (Kaapstod), om aldaar met hoofde, met C hals en aan de knien boeijens aan den voorzien, en < in de hand cene brandende houdende C zwaarte van twee waskaars ter ponden, te worden ten A toon gesteld, ten einde hunne misdaad C bekennen, en met eene luide te ( bare stem te verklaren, en verstaan- ( dezelve dat zij berouw van gevoelen, en God, den ( de koning en geregtigheid om vergiffenis ( Voorts om vervolgens smeeken. naar de ( te worden wapenplaats overgebragt, en aldaar aan de ( genzijde der plaats tot de te- ( blanken bestemd, strafoefening der ( einde op een schavot ten dien opgerigt, te worden C het geradbraakt, met anngezigt naar den Hemel C aldaar zoolang te blijven gekeert, en C het leven liggen als God hun verleenen zal; dat ( hunne hoofden van het ligchaam eindelijk ( op. staken ten toon gescheiden, gesteld en hunne ( verbeurd verklaard zullen goederen Twee worden, enz.' 72 dagen later moest JACQUES, de der van OGÉ, met een' broe. het zelfde lot zijner inedgezellen, ondergaan, een en den twintig weropgehangen en dertien voor al hun tot de galcijen veroordeeld. leven Deze e.onder schijn van ( op. staken ten toon gescheiden, gesteld en hunne ( verbeurd verklaard zullen goederen Twee worden, enz.' 72 dagen later moest JACQUES, de der van OGÉ, met een' broe. het zelfde lot zijner inedgezellen, ondergaan, een en den twintig weropgehangen en dertien voor al hun tot de galcijen veroordeeld. leven Deze e.onder schijn van --- Page 48 --- ( 14 ) moorden baarden den groots van rege gepleegde onder die vali de kleur, en; de sten afschrik den naam van martelaars der beschnldigden met werden de mulatten voor vrijheid vereerendes altoos vani de creolen geschciden; hun algeméen-. gaf aanlciding tot belang als grondeigennats haat en deed de wraakzucht eenen gevestigrlen terwij! ook alle in hunne harten ontvonken, af familiehbetrekkingen van dezen oogenblik werden ontbonden. De tijding van dit geheel in Parijs veel mede tol hct nemen alles werkte dckrect; en de gevan het hier bovengenoemd committé van het koloniaal hecle hervorming van planters. authoriteitent Bijaldien echter; de wettige het eiland ch de op hetzelve zich bevinvani créolen niet het voorbeeld van het niocdende waren , noch het vuur vah tivée= derland gevolgd noch de koninklijke troepen dragt aangestookt, noch op allerlei van hunnen pligt afgetrokken, hadden, zondent wijzen de wetteni geschionden hebde lieden van de kleur zich stil en gerist doch toen zij zagen met well ben gehouden; aaleene woede men tegen de wettige regering druischte; onder welke zij cere volkomené bescherming genoten, en tevens ontwaardeni de soldaten hunne officieren om hals bragdat uit Frankrijk afgo= ten, en de versterkingen zon= --- Page 49 --- ( 15 ) zonden, zich bij de volkspartij wijl het gouvernement voegden, tera decreeten geene magt bezat om de ten hunnen voordecle te doen werken, gaven zij zich der verdrukt, wanhoop over. Dus begrepen de creolen , dat met de verstrooijing en onderwerping van hen die, uit hoofde der barboarsche strafoefening aan OGi gepleegd, de wapens hadden opgevat, al het vaar voorbij was doch, om ons van de uitdruk- geking van MIRABEAU te C aan den rand van den Vesuvius hodienen, C zij waren < en de eerste ingesluimerd, uitharstingen van den ( waren niet vuurberg genoegzaam om hen te doen C waken.", Door eene ontweggesleept, beschouwden langdurige gewoonte der opmerking zij den negers als het onwaardig. Deze hadden echter voorgevallene in de kolonie niet laten achteloos voorbijgaan en het kon niet missen of zij zagen met angstvalligheid de vreemde ringen die rondom hen plaats vonden beroeDe eerste daad in welke zij betiokken aan. viel omtrent het midden van waren Augustns voor, 7 toen er op eene plantagie in het noorder- 1791 gedeelte brand ontstond, en tevens een der ven op eene naburige plantagie slaop het leven Van zijnen eenen. aanslag der verder opzigter waagde. Zononderzock, werd elke men wist tot deze neger, die plantagien te behooren, als mis- zij betiokken aan. viel omtrent het midden van waren Augustns voor, 7 toen er op eene plantagie in het noorder- 1791 gedeelte brand ontstond, en tevens een der ven op eene naburige plantagie slaop het leven Van zijnen eenen. aanslag der verder opzigter waagde. Zononderzock, werd elke men wist tot deze neger, die plantagien te behooren, als mis- --- Page 50 --- I 16 ) misdadig beschouwd en aan de regtbank der creolen overgeleverd. Er waren echter weinige dagen verloopen of men ontdekte, dat er eend geduchte zamenzwering op het tapijt was; dat het noorder gedleelte van het eiland meerendeels in vlam stond, en dat al de blanken die in hunne handen vielen, zonder onderscheid van jaren,of kunne, weeedaardig vermoord werden. Die het gevaar ontsnapt waren namen de wijk naar de stad, alwaar eene algemeene verwarring heerschte. De zwarte dienstboden werden opgesloten, en cene algemeene krect van verontwaardiging verhief zich tegen de mulatten 9 als de veronderstelde aanstekers van -den opstand, en een aantal onschuldige menschen van deze klasse werden ter dood gebragt. De burgerij nam de wapens op cn aller handen hiclden zich met de versterking der stad bezig, op welke de negers in talrijke hoopen aanrukten, brand, plundering en moord in de omliggende landstreek verspreidende, welke binnen den tijd van vier dagen niet dan puin en asch opleverde.. ( Het vuur" zegt LACROIX, ( bet- ( welk zich uit dein brand staande zuiker-plan-, C tagien, gebouwen, woonhnizen en magazijnen < verhief, bedekte de lucht over dag met C dikke wolken van rook, terwijl dezelve c-des nachts als door het noorderlicht besche- ( nen, --- Page 51 --- I i7 ) < nen, eene heerlijke vertooning opleverde, K terwijl ietler voorwerp door het vuur! beschek nen eene bloedkleur scheen aangenomen te C heliben." - : De blanke bevolking oordeelde dit gedrag der zwarten allezins navolgingswnardig te zijht, :en pijnigde of doodde elken neger, die men gedan vangen nam, . om het even of hij schuldig onschuldig ware, ( Menigmaal," zegt LACHOIX, C stierf de getrouwe slaaf, die zich zelven vol ( vertrouwen kwam aanbicden, door de hand wiens be- ( van zijnen doldriftigen meester, ( scherming hij was komen inrocpen?" Het is ondertusschen streelend tczien, dat, te midden der afschuwelijke wreedheden door dit woest en onbeschaafd menschenras," bij de cerste losrukking hunner banden gepleegei, de: negers weldra hunne vijanden begonnen te onderscheiden, en deernis te betoonen aan hulpelooze vrouwen en kinderen der planters, die in hunne magtv vielen. Hetontbrak ook aan geene voorbeelden van dankbaarkieid en trouw omtrent hume voormalige meesters. Toen de kolonel DE MAUDUIT op cene grwrelijke wijze, door zijne eigend troepen, vermoord was, werd hct iishandelde lijk door een? zwarteknecht, met name PIERRE, opgenomen, , met deszelfs tranen besprocid, en vervolgens begraven. BRYAN. EDWARDS B yer- magtv vielen. Hetontbrak ook aan geene voorbeelden van dankbaarkieid en trouw omtrent hume voormalige meesters. Toen de kolonel DE MAUDUIT op cene grwrelijke wijze, door zijne eigend troepen, vermoord was, werd hct iishandelde lijk door een? zwarteknecht, met name PIERRE, opgenomen, , met deszelfs tranen besprocid, en vervolgens begraven. BRYAN. EDWARDS B yer- --- Page 52 --- ( 18 ) verhaald eene geschiedenis van de - trouw en verkleefilhcid van ongemeene ofschoon hij zich bij de eenen neger, die, had, nogtans het leven Insurgenten gevoegd deszelfs familie van zijnen meester en bij nacht beschermde. Hij geleidde hem naar eene zekere over dag naar de schuilplaats , en keerde duurde' Z0O oproermakers terug ; dit negentien achiterenvolgende nachten voort, gedurende welke dezeheel door de ongelukkige geweldadigen menschlievenilleid van. dezen neger gevoed werd. De kolonisten waren eindelijk het nerien van bevredigende gedwongen, tot tegaan. De gouverneur, maatregelen over LANDE, mijnheer DE BLANCHvaardigde eene proclamatie uit, waarbij hij de negers ernstig nitnoodigde de neder te leggen, en tot hunnen wapenen keeren; doch het was te Jaat: pligt terug te onder twee zij stonden thans voorname aanvoerders, de eene, met name JEAN FRANCOIS, die den titel van GrootAdmiraal van Frankrijk had andere BEASSOU, aangenomen, cn de zelven generalissimus (gelijk hij zich noemde), van de veroverde distrikten. hun antwoord aan den gouverneur In meldleproclamatie, op de bovengehetwelk aldus geteekend G De generaal en stafoflficieren die was: C uituaken,"betuigden. onze. armée zijallen bied voor den mogelijken ecrvertegenwoordiger van 'skonings per- andere BEASSOU, aangenomen, cn de zelven generalissimus (gelijk hij zich noemde), van de veroverde distrikten. hun antwoord aan den gouverneur In meldleproclamatie, op de bovengehetwelk aldus geteekend G De generaal en stafoflficieren die was: C uituaken,"betuigden. onze. armée zijallen bied voor den mogelijken ecrvertegenwoordiger van 'skonings per- --- Page 53 --- ( 19 ) doch.dat zij,, die persoon te zullen behouden, vaders hadden moeten hen, naast GOD, tot waren en monsters, verstrekken, dwingelanden van humnen arbeid dies zich zelven de yruchten onwaardig gemankt; ( en," voegden hadden zoudt kunnen eischen, braye zij er. bij: C gi schapen zouden gelijken, C generaal, dat wij naar de kaken van dén wolf ( en. ons. zelven in dartneishet te laat. GoD, die ( werpen? Neen, is onze leidsman; C. yoor dec onschuldigen verlaten; strijdt, let derhalve op S Hlij zal ons nimmer overwinning of de dood!" &. onze spreuk: waren in geenen behoorDe vestingwerken z0O dat er slechts lijken staat van verdedigings de der negers eenen zwakken aanval van zijde de stad cf meester vercischt werd, om zich van Wanneer de blanken hen onderte. maken. overmagt over-, tusschen met eenen geweldigen, der zwarten daarin, vielen, bestond de praktijk verdedigden dan dat zij den grond niet langer aanval door te noodig was om den eersten dan verstrooid of staan, en als zulk eene partij eene was, verscheen er dadelijk afigesneden hetgeen dus, uit hoofde der gestadige andere, afmatting der blanken ten geherhaling, eene terwit zij wanorde en verwoesting volge had, in elken omtrek verspreidden. kampstrijd ylood In dezen vegschrikkeliken bet J B2 niet langer aanval door te noodig was om den eersten dan verstrooid of staan, en als zulk eene partij eene was, verscheen er dadelijk afigesneden hetgeen dus, uit hoofde der gestadige andere, afmatting der blanken ten geherhaling, eene terwit zij wanorde en verwoesting volge had, in elken omtrek verspreidden. kampstrijd ylood In dezen vegschrikkeliken bet J B2 --- Page 54 --- 201 ) - Men rckent! dat, ge: het Bloed bij Strdonientt durande de twee eerste" maanden na hiet mitbarsten der revolulie, meer dan twee duizend alle standen en T 'jaren om hals binken, van suker: werden; dat nonderd en tachitig gebragt koflij-; katoen- én en meer dan negentionderd huizen de indigo-plantigien verwoest en de op zelve verbrand waren; ; datduizend tweé hondèrd Christen-familien zich van cenen staat Tan over-. vloed tot zulk eene diepe cllendé gebragt rageni, dat. 21j al te, zamen hunne toevlugt tot de'al liefladigheid nemen gemeene en bijzondere telde men twee moesten. Van de oproerlingen honger . én' ruim duizend door het zwaard of den honderd door de hand des beuls' omgekomen. Het scheen nu voor de lieden van de kleur lat tijd te" zijn om den marteldoud den st geschiktsten 177 OGÉ te wreken. - In liet" westen van VINCENT opstand plaats. "Met vond eénen algemecnen 2 - verbonden staken zij de kofj-plane de negers tot dertig mijten tagien in brand, en : liepen het' op Iand"af 59 De rondom Pori-au-1 (Su Prince begrepen edhiter, dat er geene . opperliootlen hestond" om' fT met' de blanke bes verhindering. 091 au- 3 Prince tc hiandelen, woners van Pori : werd er een traklaat en dien overenkomstig geheeten, waarvan gesloten, het concorduat, in éene Famnestie, de vooiwarnder bestonden, S van Rak "af 59 De rondom Pori-au-1 (Su Prince begrepen edhiter, dat er geene . opperliootlen hestond" om' fT met' de blanke bes verhindering. 091 au- 3 Prince tc hiandelen, woners van Pori : werd er een traklaat en dien overenkomstig geheeten, waarvan gesloten, het concorduat, in éene Famnestie, de vooiwarnder bestonden, S van Rak --- Page 55 --- ( 21 ) en - eene. verbindtenis van van het voorledene, de zijde der blanken. om' - het motionaal dekreet - den, 15den Mei in volle kracht te handlava. vau Verder werd bij" hetzelvé het daar: Stellen vari "7ekere trijkompaguien mulatten; onder bevel van - hunne cigene" officieren S. toedochi al deze inwilligingen kwamen te gestan; lant,e "en"de Ylam, welke tot nu toe gesmeuld Iad,tarste weldra met eene vérdubbelde woede uit," Het geval wilde, dat bijha in denzelfden dat het dekrcet van den 15den Méi oogenblik, de kolonisten hekend' was gewoidens de btj in de Nationile" Verherroeping van lietzelve De" gadering, te Paris bepaald was. tijding : hiervan op St. Domingo ontvangen zijnde, door de blanken vervlogen de mulatten ns'nch'd te' an wapen 9 sidlen achtendé , oogenblikkellk de boedigste gevechiten ten gevolge hetgeen sby C "Fi € 4 onus gidul had? drie Commissarisa Er iwerden uit Frankryk DI benevens eene géwapendé iagt thitgezonsen den, : teni cinde de Zaken in de 4 volkplanting te regclen? en de dekreten der Nationale Ver- : Hunne aangadering ten uiteour"te/hrengert. schrik, de alkomst baarde er den hevigsten der négerslaven had er Kemecne vrijverklaring doen ontstaan. 0, De achterdocht en verwarring Commissarissen gingen op de willekeurigste 07 Juloiore B3 wijenl den, : teni cinde de Zaken in de 4 volkplanting te regclen? en de dekreten der Nationale Ver- : Hunne aangadering ten uiteour"te/hrengert. schrik, de alkomst baarde er den hevigsten der négerslaven had er Kemecne vrijverklaring doen ontstaan. 0, De achterdocht en verwarring Commissarissen gingen op de willekeurigste 07 Juloiore B3 wijenl --- Page 56 --- { 22 3 sian I dankten ( niet minder 3 dan 7 wijze ter werk, zij af, en geraakten eindelijk drie, gouverneurs Overal heerschte verdeeld I onder 1 elkander. de laatste GALBAUD, oproer en vertwijfeling, aan boord van, een gouverneurs was geboeid broeder, een man van schip gebragt; doch zijn wist de militie, op verstand en ondervinding, twaalf honderd man zijne band te krijgen, bragt vrijwilligers bijeen, en met een aanzienlijk korps verenigd zijnde, rukte hij op het gouverneaents-huis aan 9 alwaar de Commissarissens onder. de bescherming der geregelde troepen en der mannen van de kleur, vergaderd waren. wa was, wreed en bloedigi de broedée Het gevecht werdgevangen. genomen,. en de van GALBAUD POVEREL (een der Commissarissen) zoon.. yan, van des partij. viel in handen gouverneurs . Deze laatste zond een parlementair aan de Commissarissens ten einde de uitwisseling van den broeder, tegen den. zoon voor te stellen;: doch Jakobijn verwierp dien, voorslag, de dolzinnige, kende, verklarende, dat zijn zoon. zijnen pligt, voorbereid was in den dienst der republiek en te sterven. yan. schrik geDoor al het voorgevallene gevolgen daarvan te getroffens ennog erger, menschen ziende, scheepten zich duizénde f moet standen, met het overschot van van allerlei hun --- Page 57 --- 23 ) hn vermogen * aans boord + van de ter reede liggehde schepen, en namen' de wijk naar, de, Vereunigde Statens) Sommige planters begaven zich naar Engeland; en ten gevolge hunner, vertoogen en aanzocken, was' eene expedities onder bevel van den kolonel WHITELOCKE, van Jamaiba afgezonden, ten einde zoodanige gedeelten van St. Domingo te bezetten, als zich zelve onder de begenegen mogten zijn € den scherming der Engelschen te stellen: Op rgden September 1793 nam' hij bezit van y de stad en haven van Jeremiah en vijf dagen later, vermeesterde hij het fort en de haven van St: Nicoldas 5 doch de stad weigerde zich te onderwerpen, en voegde zich bij de nationale arméel, door dedrie jakobijosche Comimissarissen. bijeenDit leger bestond nit de troepen, uit gebrngt. overgekomen, uit de nationale garde Prankrijt en de militie; te zamen een korps van veertien of vijftien duizend blanken uitmakende, waarbij nog gevoegd kan worden eene gemenr gelde bende van slaven die hunne meesters hadden verlaten, en negers die uit de gevangenis gebroken: waren,: zoodat. deg gehecle armée werkclijk op vijf en : twintig duizend man kon berckend worden. - Zonder deze, magt te beschouwen om den aanval genoegzaam der Engelschen af té slaan., kwamen de B 4 Com- uitmakende, waarbij nog gevoegd kan worden eene gemenr gelde bende van slaven die hunne meesters hadden verlaten, en negers die uit de gevangenis gebroken: waren,: zoodat. deg gehecle armée werkclijk op vijf en : twintig duizend man kon berckend worden. - Zonder deze, magt te beschouwen om den aanval genoegzaam der Engelschen af té slaan., kwamen de B 4 Com- --- Page 58 --- ( dt ) Commissarissen tot den zinneloozen stap om afschafing der- slavernij af te kon-1 de geheele hier van was, dat: mcer digens het gevolg zwarten naar het gebergte. dan honderd duizend vloden, en zich aldaar van de natanrlijke verzekerden, terwijl eene dolzinnige. storkten duizend gewapende. negers. bende van veertig de beste noordelijke en' licden van de kleur, verwoestteden, meer ten oogmerk distrikten de hebbende le plonderen.en te 1 rooven, dan vorderingen der! Engelschen tegeni.te gaan, sdieruntsolingaveune diesr na ondersclreidene des eilands werden. ters van de westkust. Porbeiau : Prince Na- de verovering van. door de Engelschen namen de republikeinecke Commissarissen de : wijk naar hetig gebergte, stwee duizend 1 personen en eene. door bijnà buit gevolgd; doch ziende, - dat annzienlike volk: van. de kleur en de zwarten zich, het een onder : den! mulatten - generaal RIGAUDen L/OUVERTURE. nèger: met 97 namero WOUSSAINT mnaakten in het berit'der hioogten. bevandon, gelegenlieid welke zich op zij van de-ierste te verlaten, decd gehruik, eene volkplanting welks ondergang vzij door hun gedrag gehec! bevorderd L hadiden.: De: Generaal ' LA CROIX der omwenteling zegt in zijne gedenkschriften van hct kar St. Domingos dat de agenten op hiD namero WOUSSAINT mnaakten in het berit'der hioogten. bevandon, gelegenlieid welke zich op zij van de-ierste te verlaten, decd gehruik, eene volkplanting welks ondergang vzij door hun gedrag gehec! bevorderd L hadiden.: De: Generaal ' LA CROIX der omwenteling zegt in zijne gedenkschriften van hct kar St. Domingos dat de agenten op hiD --- Page 59 --- 25. ) , in de kunst yan.omkoo - binét van St.James omtrent Franks ping ervaren: ,. en, verraderlijk Generaal RIGAUD, het rijk handelendes den, van drie opperhooft der, mnlatten, eene gilt zij den millioenen livres : aanboden,. terwijl der koloniea graaf LA VEAUX, gouverneur. duizend slechts eenmaal honderd en vijfis blank uit hoofde hij: cen dedén aanbieden, blanken elkander onderling man was en - de deed, bestookten. Kolonel WHITELOCKE Generaal vijf wij, den Franschen golooven aanbieden, ten einde e hem dnizerid ponden welk aanbod Port de. Paix over te leveren, van de hand hij echter met verontwaardiging wees. Het verdient 3 tats lof van: dit onomkoopbaar opperlioofl gezegd tc worden., dat hij, de cerste " karakter en was die het bewpnderensaanolig L'oUde ongemeene. talenten, van TOUSSAINT waarde wist ts VERTUBE ontdekte en naar, schatten, welke neger, na bijna vijftig jaren te : hebben, tot den rang in slavernij, gezucht van de van gouverneur en Japitsqe werd, general in- welke begehoclé kolonie verheven uitstekende maatregelén trekking hij, door zijne staat van voorspoed de volkplanting e tot: cenen: die welke dezelve bragt, wcinig minder., dan IIK voor liet nitbarsten der revolutie genoot Daar B 5: ais ftig jaren te : hebben, tot den rang in slavernij, gezucht van de van gouverneur en Japitsqe werd, general in- welke begehoclé kolonie verheven uitstekende maatregelén trekking hij, door zijne staat van voorspoed de volkplanting e tot: cenen: die welke dezelve bragt, wcinig minder., dan IIK voor liet nitbarsten der revolutie genoot Daar B 5: ais --- Page 60 --- ( 26 ) meer is het karakter Daar ons hoofdoogmerk op te helderen', dan S omstandig der negets van St. Domingo ité over C de geschiedenis niet ten kwade handelen', zal men het' ons wanneer- wij een weinig bij dat van duiden, L'OUVERTURE blijven stilstaan. Hij TOUISSANT - in den staat der slavernij, in of omtrent was plantagie desg graven DE NOÉ hetjaar 1745, opde deed hij zich door voorgeboren. In zijnejengd, hetwelk beeldelooze hedaardheid en een geduld door hiets te storen was, en daar en boven door wehwillendheid omtrent kinderen eene bijzondere Den ouderdom van vijf én dieren,underidhaiden. hebbende, verbond bereikt en twintig jaren bij welke hij verhij zich aan eene negerin, met de schiciden kinderen kreeg, en die hij teederheid en achting behanmeest mogelijke van den bestuurder delde, Dobr de goedlcid den hecr BAYOU DE LIBERTAS, der plantagie, willen, door eigene oefening, of zoo sommige schrijven en maakte ook eeleerde hij lezen, de rekenkunst. Dit door nige vorderingen in zijnde, ontsloeg den heer BAYOG opgemerkt veldarbeid cn maakte hij hem dadelijk van den TOUSsAINT was niet hem tot zijnen postiljon. Toen ondankbaar voor" dit1 bewijs van gunst. uitborst, weiin uur 1791 de opstand der negers deel in te nemen: hij eenigen tijd daar o de - gerde ee lezen, de rekenkunst. Dit door nige vorderingen in zijnde, ontsloeg den heer BAYOG opgemerkt veldarbeid cn maakte hij hem dadelijk van den TOUSsAINT was niet hem tot zijnen postiljon. Toen ondankbaar voor" dit1 bewijs van gunst. uitborst, weiin uur 1791 de opstand der negers deel in te nemen: hij eenigen tijd daar o de - gerde ee --- Page 61 --- 97 ) de" puntigte, echiter, was op het punt ont doo: de woedende zwartèn verwoest - te Worden, en' TOUSSAINT stelde tefstond alle middes a len -Un te werk, 'om zijnen meester vooraf in veiligheid te brengen. Hij bezorgde voor hem den overtogt naar Noord-Aniprika, en scheepte teven's met denzeifden' bodem eene groote hoes veclheidt zaiker af; ten einde uit den opbrengst derzelvé in zijne ballingschap onderhoud tc vinden, vervolgens voegde hij zich bij zijne gewapende f lotgenooten, en eunige' geringe kundig1.5 kruiden bezitheden van . de genectkundige de koninka tonde, werd hij tot veldarts bij lijke troepen onder JEAN FRANCOIS-angestel: Naderhand werd hij aide - de camp, toent kolonel en eindelijk brigadier generaal; tot welken rang hij door den gouverneur, LAVE+ AUX 1 bevorderd was, wegens zijne in de be+ tengeling der zwarten bewezene diehsten', de herovering ne. van het noordelijk gedeelte des eilands' op de Spanjaarden, en eindelijk wegens den gelukkigen tegenstand dér Engelsche armée geboden, In' éen' opstand, door VILLATE, een' mulat, aangevoerd, werd LAVEAUX geu 'vangen en naar den kerker in' de kaapstad ge 'sleept. TOUSSAINT,, jJ PA dit gehioord hebbende', verscheen dadélijk aan het hoofd van tien duizend swarten, en redde hèm uit dien gevaarlija ken --- Page 62 --- 28 ) ken toestand; voor welke. stoptmoedige. daad LAVEAUX hem tot zijnen Juitenant. Ll neur benoemde, en gouvervoorlaan alleen. - tevens' verklaarde, dat hij naar taadgevingen ren zou., ( Het is; deze zijpc boeC: deze Spartaeus, t: , 2wart zeide à hij, door RAINAL C. die. hestemd. is, om de voorspeld, G gansch geslacht aangedaan, beloedigingen, te wreken. >> zijn desen.oogenblik af_was de toestand der zwarten Van zigtbaarlijk ten goede veranderd, en de' volmaaktste orde en onderworpenheif heerschiten onder hien. LA, CROIX, die zich anders als. geenen bijzonderen vriend der negers doet nen,, ken: stemt cchter Lgereedlelijk toe, dat, indien de. Fransche invloed 5 op St., Domingo, bleef voortduren, zulks, allcen aan eenen ger Was toe, te schrijven, welke. 3 ouden ne- J van den Hemcl gczonden: scheen, Om de van cen den, weder. te '.. < 1e gescheurde leverecnigem, i Frankrik Heef.op den duur Commisaritsen - zenden,, maar: TOUSSAINT bestaurde alle hunne bewegingen en toen de gencraal 5 op St., Domingo, bleef voortduren, zulks, allcen aan eenen ger Was toe, te schrijven, welke. 3 ouden ne- J van den Hemcl gczonden: scheen, Om de van cen den, weder. te '.. < 1e gescheurde leverecnigem, i Frankrik Heef.op den duur Commisaritsen - zenden,, maar: TOUSSAINT bestaurde alle hunne bewegingen en toen de gencraal naar, Frankryk terugkeerde, werd LAYEAUX den hij door 2 commissaris SANTHONAX tot hebber benocmd, De-generaal opperbevd 3 die in - deze hoedanigheid was HOCHAMBEAU, a begon zich, deswege te witgezonden, TOUSSAINT hem naar boord bckingen, waarop van :een de nOX op 26 'ree- --- Page 63 --- 29 ) korvet, en daarntetenaar) Franlsreede liggend riyk terug' zond, en toen cogenblikkelijk . ten - einde : met liem 'naar SANTHONAX-rOUS: hoe : deze - zaak bij- het" Dite raadplegen Vreezende, rectoire goed zoude te maken zijn. dat de: raporten omtrent hem niet zouechter, indruk op het den nalaten eenen: ongunstigén maken 153 zond hij twee Franschi gouvernement te worden:opzonen- om in Franbrigybie da zijner Z00 hij-zeide, dat lij gevoedst tot een bewijs, stelder, daar hij vertrouwén in het Directoire in kinderen in S deszelfs magt plaatste, zijne hem in- - dat de kingten tegen een oogenblik, dezelve. dan ook moggebragt, hoé ongegronid dubbelzinten svezen, zijne oprègtheid in cen daglicht dced- voorkomen. : nig voor' het Directoire onmo- - Het was. : echtér de: snelle: vorderingen agelijks, zonder naljver; beschouwen, en van, dien zonderlingen man-te- afgezonden oin -de generaal HEDOUVILE-werd eerzucht te ziju : gedrag gade : te slaan en-izijne zich bij hunne beperken. TOUSSAINT schcen! zamenkomstiover den last van ziju ambt -eerste waarop de kapitein: van het schip, tc beklagen, te . maken, meénende hem een. koinpliment aanmerkte: hoë vereerd hij zich achten zou, mal dén. general HEDOUVILLE tè hebben overden generaal TOUSSAINT L'OUVERgebragts TU- : gedrag gade : te slaan en-izijne zich bij hunne beperken. TOUSSAINT schcen! zamenkomstiover den last van ziju ambt -eerste waarop de kapitein: van het schip, tc beklagen, te . maken, meénende hem een. koinpliment aanmerkte: hoë vereerd hij zich achten zou, mal dén. general HEDOUVILLE tè hebben overden generaal TOUSSAINT L'OUVERgebragts TU- --- Page 64 --- ( 6o ) TURE weder te kurnen medeniemen. K. schip, Mijnheer, ,' hernam e Uw TOUSSAINT C is niet ruim genoeg voor een man alsi ik. driftig, ben., Een van HEDOUVILLE'ss staf gezegd dat hij wel zoude doen zich hebbende, naar Frankriyk te begeven, ten einde er het:overige zijner in rust door te 1 brengen, - zeide dagen (. mijn hij: C dit is voornemen Wanneer dit( (hier wees op een Meis.bestergewa)ic hij KC. zal om er een schip van teb bouwen, groot genoeg zijn * < ik de reis doen' kan." Om kort waarmede deze generaal, even als te gaan, ROCHAMBEAU, be. speurende, dat TOUSSAINT alles in de kolonie vermogt en hij:izelf niets beteckende, het besluit - dezelve 3 nam plotselijk - te if verlaten; doch niet. zonder. a twee. mannen tot het storen -der algénieené rust' te: hebben aangespoord; deze waren à de mulaten-generaals RIGAUT PETION. Naijverig op TOUSSAINT en op de gn hand over hand toenemende magt der ten, stelden B deze zich aan het hoofd zwaropstands van het volk van' de kieur eenes tegen. zijn gezag, Z0O dat er voor weinig tijds ecnen. bargeroorlog ontstond: L doch toen BONAPARTE, nu tot Eerste Consul verklaard, de bevestiging van TOUSSAINT als' opperbevellebber had overgezonden, verlieten de aanhangers der mulatsche opperhoofden hunne: F partij,. gn cde twge aanvoer- het hoofd zwaropstands van het volk van' de kieur eenes tegen. zijn gezag, Z0O dat er voor weinig tijds ecnen. bargeroorlog ontstond: L doch toen BONAPARTE, nu tot Eerste Consul verklaard, de bevestiging van TOUSSAINT als' opperbevellebber had overgezonden, verlieten de aanhangers der mulatsche opperhoofden hunne: F partij,. gn cde twge aanvoer- --- Page 65 --- ( 51 ) de wijk. De voerders namen naar Franbrijk zijner tegenstanders gevaarlijkste cn onrustigste welker- vertrek hij door waren de Engelschen , ervarenheid in de diplomatie zijnc grondige MAITLAND, de bespoedigde. De generaal volstrekt hopeloos onderwerping van het eiland versterking voor vindende en volstrekt geene ongemakken; zijne kleine, en door ziekte, met de gebrek en de gedurige schermutselingen armée uit Europa zwarten, nog meer verzwakte voordeel met de gouden bekomende, deed zijn welke TOUSSAINT voor hem gemaakt brug, volgens hetwelk had, en-teekende een traktaat, zijnde posten hij al de door hem bezet gewcest hem toen ontruimde, Het negerhoofd vereerde en werd met militaire eerbemet een bezoek, onthaal wijzen oulvangen, Na aan een luisterrijk door den te hebben.deel genomen, werd hem, BrilMAITLAND, uit naam van zijne generaal zilyeren servies sche Majesteit, een prachtig in het bezit gesteld van aangeboden, en hij voorts het welk door en voor het goavernetents-hais, gebouwd was. rekening. der Engelschen na zich met de De generaal NAITLAND, der troepen te hebben. bezig gehouinscheping ten einde een bezoek in de den, keerde terug, af te leggen, waarbij legerplaats van TOUSSAINT hij een sterk bewijs gaf van het vertrouwen, dat --- Page 66 --- 32 ) dat hij in de opregthieid van dien zonderlingen man stelde, door, alleen onder het geleide van drie adjudanten, eene verbazende uitgestrektheid gronrs met gewapende negers opgevuld; over te'trekken. ROUME, de Fransche Commnissaris schreef bij dèze gelegenheid cen brief aan TOUSSAINT, hem radende zijnen gast, tot een bewijs zijner getrouwheid laan de republick, vast . te houden; de generaal MAITLAND werd heimclijk van ROUME's verraderij onderrigl; docli op' dé eer' van. TOUSSAINT een volkomen vertrouweh stellende, besloot hij zijnen weg te vervolgen. Aan. het hooldk kwartier gekomen zijnde, vérzocht men hem eenige oogenblikken te svachten. Het duurde à eenen geruimen tijd voor dat TOUSSAINT verscheen:; eindelijk trad hij echter de kamer binnen, met twee geopende brieven in de hand. ( Zie daar , generaal, , " zeide hij, C yoor dat"wij te zamen spreken, K moet gij dit lezen; hier is een brief van den - en' dit is mijn C Fransclien Commissaris < antwoord: lewilde niet bij u komen, voor ( dat ik hetzelve gereed- had, ten einde gij ( ovér mijn gevoelen omtrent u most oordcelen, ( en tevens zien, dat ik baiten staat tot laags. ( - heden ben." Het is zonder tegenspraak, dat er door den inyloed van' L d dezen zonderlingen n-man,- onder Sab al- dit lezen; hier is een brief van den - en' dit is mijn C Fransclien Commissaris < antwoord: lewilde niet bij u komen, voor ( dat ik hetzelve gereed- had, ten einde gij ( ovér mijn gevoelen omtrent u most oordcelen, ( en tevens zien, dat ik baiten staat tot laags. ( - heden ben." Het is zonder tegenspraak, dat er door den inyloed van' L d dezen zonderlingen n-man,- onder Sab al- --- Page 67 --- ( 53 ) alle de standen des volks cene ongemeene rea gelmatigheid en orde heerschte; de pligten der zedelijkheid en die van den godsdienst werden striktelijk aangedrongen, en de welvoegelijkheid der burgerlijke zamenleving naarstig beoefend. Zijne publieke gehoorgevingen waren met de meeste pracht en statigheid ingerigt, konden met en zijne bijzonderc gezelschappen de fatzoenlijkste assemblées te Parijs wedij-- veren. Door de officieren zijner lijfwacht omringd, die allen, prachtig gekleed, in den overvloed leefden 1 nam hij de' grootsten striktste matigheid in acht. Een weinig brood * banauen' ofhatatas, met ecn glas water, maakte voedsel uit. Hij was bijzonder zijn gewoon de middelen, om de losbandigoplettend de op zedeloosheid ZOO. der mannen als heid en vrouwen te beteugelen, ook dulde bij niets dat de blanke dames met, den ontblootten boezem aan zijn hof verschenen. Eens wierp hij zijnen neusdoek over den boezem van een jong meisje, waarbij hij, op cenen gestrengen toou, de aanmerking voegde dat: C zedigheid het C deel harer kunne zijn moest." Zijne grondstelling was, dat de vrouwen altoos zoodanig in het openbaar moesten veischijuen, als of zij Foornemens waren naar de kerk te gaan. Nimmer was eene armée in Europa aan C eene --- Page 68 --- C 34 ) eene ZOO gestrenge krijgstucht onderworpen, dan die welke onder de krijgsbenden van TOUSSAINT was ingevoerd. De stafofficieren kommandeurden met de pistool in de hand, en hadden de magt van leven en dood over hunne onderhoorigen. Het herstel der publieke geldmiddlelen werd door hem met eene verwonderlijke vaardigheid voortgezet. De oude grondeigenaurs waren voor'het grootste gedeelte verdwenen, en dikwijls was het spoor hunner registrecksche of zijdelingsche erfgenamen geheel verloren. In zulke gevallen stelde hij eene administratie aan, door welke de landbouwers eene zekere hoèveelheid der produkten ontvingen, en het overige bij de publicke inkomsten gevoegd werd. . Door deze kunstgreep, waren de negers genoodznakt vrijwillig tot den veldarbeid terug te keeren, en zich aan het bestuur van zwarte opzigtérs te onderwerpen, die veel gestrenger dan die hunner oude meesters te werk gingen: onder dit nieuw Systhema keerde de volkplanting'als' door tooverkracht tot haren ouden luister terug; de Jandbouw werd met zulk eene snelbeid uitgebreid, dat de vorderingen daarin dagelijks zigtbaar waren. Alles nam eene vrolijke houding aan en beschouwde TOUSSAINT als eenen wezenlijken beschermengel. Op eene reize rondom het nger dan die hunner oude meesters te werk gingen: onder dit nieuw Systhema keerde de volkplanting'als' door tooverkracht tot haren ouden luister terug; de Jandbouw werd met zulk eene snelbeid uitgebreid, dat de vorderingen daarin dagelijks zigtbaar waren. Alles nam eene vrolijke houding aan en beschouwde TOUSSAINT als eenen wezenlijken beschermengel. Op eene reize rondom het --- Page 69 --- ( 35. ) het ciland, werd hij door de negers met cene algemeene blijdschap begroct.: Hij was niet minder een vriend der blanken,. welks vertrouwen hij trachtte te winnen, en die altoosy op zijne bijzondere gezelschappen genoodigd werden. door hem op- - Het algemeen entlusiasmus, gewckt, was genoegzaam om den eenvoudigsten. mensch verwaand te maken, en tevens om de ( Ik ben door hem gebezigde nitdrukkingen: < de BONAPARTE van St, Domingo, en de nict-bestan," ( buiten mij kan volkplanting ooit Men dat niemand : te verschoonen. zegt, tegenwoordigheid onbevredigd of zonder zijne hecft verlaten. dat zijn verzoek was toegestaan, Somtijds begeerde een neger of een man van de kleur tot magistraat, of regter te worden anngesteld. < Dat zal geschioden," was dan zijn antwoord, ( dewijl gij zonder twijfel 9 ( latijn verstaat. 22 a ( Ik niet, generaal.". - < Hoc! wilt gij dan in de regtbank zitten', ( zonder het latijn te verstan-!" en hierop volgde dan zulk eenen vloed van latijnsche woorden, welke hij uit hct een of ander getijdebock onthouden had,. dat de zwarte kandidaat met de voldoening vertrok, dat hij, zijnen wensch zoude bekomen hebben indien hij de latijnsche taal had verstaan,. en tevens C 2 over- --- Page 70 --- ( 56.) overtuigd, dat de generaal een door en door geleerd man was. Deze was de man aan wien het eiland zijnen voorspoed verschuldigd was, hetgpen, ecliter, ongelukkig genoeg, niet lang bleef aanhouden. De vrede van Amiens was naauwelijks gesloten, of BONAPARTE, aan den eenen kant door de verdrevene planters en aan den anderen door winzieke handelaars aangespoord; doch vermoedelijk meer dan dit alles door eigene eerzucht gedreven, welke geen mededinger dulden kon, schoon de Atlantische Zee tusschen hen beiden stroomde, besloot de volkplanting te heroveren, de wetlige eigenaars te herstellen, en de vrijgemaakte slaven te onderwerpen. Toen de Fransche vloot welke vijf en twintig duizend man 2 de bloem der Fransche armée, onder den generaal LE CLERC, de sehoonbroeder van BONAPARTE; aan boord had, irz de baai van Samana was aangekomen, spocdde zich TOUSSAINT derwaarts om derzelver bewegingen gade te slaan. Nooit te voren zulk eene talrijke vloot gezien hebbende, zeide bij tegen zijne officieren : ( Wijzijn allen verloren, geheel Frankrik is op. St. Domingo geland." De divisie, onder ROCHAMBEAU, bij bet fort Dauphin eene landing gedaan lebbende, wer den de baai van Samana was aangekomen, spocdde zich TOUSSAINT derwaarts om derzelver bewegingen gade te slaan. Nooit te voren zulk eene talrijke vloot gezien hebbende, zeide bij tegen zijne officieren : ( Wijzijn allen verloren, geheel Frankrik is op. St. Domingo geland." De divisie, onder ROCHAMBEAU, bij bet fort Dauphin eene landing gedaan lebbende, wer den --- Page 71 --- - 57 ) die aldaar in menigte bijeen den 1 de negers, schouwspel te zien, waren om dit zonderling met de bajonet over hoop geworpen, en eene menigte derzelven op de plaats gedood; groote het hoofddeel der vloot en der armée, doch François te langeredstande om bij kaap ontving" eene boodschap van den generaal - den, verbiedende het ontschepen van CHRISTOPHE, buiten de.bevelen van den generaal troepen, hier op een' en chef. LE CLERC vaardigde briefaan CHRISTOPHE af, waarin verzekeringen dooreen vervan vriendschap en dreigementen met veel mengd waren, waarop CHRISTOPHE, gemiatigdheid, tot antwoord gaf, dat hij, wealleen bij- den gouverneur gens zijn gedrag, L'OUVERTURE TOUSSAINT en, opperbevelhebber dat, wanneer" hij. bij: verantwoordclijk was 5 ten zijn voornemen. 2e blecf om zijn oogmerk CHRISTOPHE hem uitvoer te brengen, hij overeenkomstig zijnen rang als generaal zou weten te ontvangen , en dat hij alle zijne soldaten als ZOO vele stukjes kaartenpapier beschouwde, die door het geringste windje verstrooid worden. LE CLERC had eene gedrukte exemplaren der door BOmenigte proclamatie verspreid, NAPARTE opgestelde tevens ook avaarin men de vleijendste maar de dringendste bewoordingen ter aanvan lokC3 --- Page 72 --- ( 58 ) lokking. of tot schrik der negers zich bediend had:. Gi Bewoners van : St. Domingo? dus begon: dezelve, ( welke ook uw oorsprong of ( uwe kleur zij, gij zijt alle Franschen; gj- ( lieden, tijt alle vrij en alle gelijk, voor GOD C en. yoor: de republiek;" het slot luidde aldus:. ( schaart u rondom den kapiteine gunernal; hij brengt u vrede en overvloed. ( Hij die zijne zijde verlaat , zal als een ver- ( rader van zijn land beschouwd worden, en ( de - verontwaardiging der republiek zal hem ( verslinden, gelijk het vuur uwe gedroogde < biezen yerteert. 7> Deze bedreiging bij zulk eene. overmagt uitgesproken; deed de getrouwleid der' blanken omtrent TOUSSAINT wankelen ;CHRISTOPHE e dit hespcurd hebbende, en wetende, dat de e stad jnict verdedigd konde worden , stichtte brand : op onderscheidene plaatsen in dezelve, trok in goede orde af; en nam meer dan twee. duizend blanken als gijzclaars mede, waarvan echter in de daarop volgende algemcene verniemand warring en moorddladige gevechten eenige beleediging ontving. Deze vérnuftige maatregel en de krachtdadige toebereidsels door TOUSSAINT gemaakt, bewogen LE CLERC de proef te nemen, van een ontwerp, strekkende tot het daarstellen eener bijeenkomst voor het be- en nam meer dan twee. duizend blanken als gijzclaars mede, waarvan echter in de daarop volgende algemcene verniemand warring en moorddladige gevechten eenige beleediging ontving. Deze vérnuftige maatregel en de krachtdadige toebereidsels door TOUSSAINT gemaakt, bewogen LE CLERC de proef te nemen, van een ontwerp, strekkende tot het daarstellen eener bijeenkomst voor het be- --- Page 73 --- ( 59 ) hetwelk hem toebegin der vijadelijkheden's te zullen kunnen scheen eenen goeden uitslag Hij had de twee zonen van TOUSopleveren. wien het vergund à was SAINT modegebragt, zien, in de hoop, dat hunnen vader te gaan worden, om deze daar door zoude bewogen consul . te de van den eersten aan begecrte van voldoen. Van de- rokende puinhoopen werden zij, benevens COISNON, knap François landverblijf hunnen opziener, naar TOUSSAINT's De zamenkomst was aandoenlijk, gezonden. stelde alle zijne welen de listige pedagoog over te sprekendheid te werk om TOUSSAINT halen, dat hij den post van opperhevelhelber van LE CLERC togen dien van luitenant-generaal dan het was te laat, TOUSzotide verwisselen, maatregelen genomen, SAINT had de noodige de Fransche armée te verzetten, om zich tegen onderhond het welk twee uren en, na cen hij zijne beide zonen 1 uit, duurde, noodigde tusschen lunnen vader en hun aangenomen verkiezen. Sommige beweren 9 vaderland tc den generaal LE CLERC tedat de zonen naar nooit iets meer van hen rugkeerden en men willen, dat het der gehoord heeft; doch' andere dat hen bij zich te houden, en inoeder gelukte over hunner naderhand met het opperbevel een werd bekleed. cen korps insurgenten Toen C 4 --- Page 74 --- * 40 )3 Toen LE CLERC zag, dat TOUSSAINT onverbiddelijk bleef, deed hij eene proclamatie afkondigen, waarbij hij den generaals TOUS-, buiten de bescherming SAINT en CHRISTOPHE beval hen als der wet stelde, en elken burger tegen de Fransche Republiek wederspannigen De oorlog werd te handelen. en te vervolgen. en woede voorigezet, nu met cene dolzinnige te werk, LE CLERC stelde allerlei kunstgrepen benden daar te om de vernieling der zwarte De stellen, waarin hij maar al- te wel slaagde. zwarte generuals LA PLUME en MAUREPAS mct hun volk tot de Franschen over, gingen Van deze laatste en*wat was hunne belooning? met het welheet het, in alles overeenkomstig 1814. manifest, in de maand September gesteld door koning HENDRIK uitgevaardigd: edele MAUREPAS, een man van goede en (C bij zijne medeburgers om zijnc C zeden, was ecn van - den eerK braafheid geacht, Frankrijk te voegen, K sten om zich bij diensten aan dic ( en heeft de nitstekendste a werd bewezen. Deze man nog- ( Mogendheid Port de Paix tans onverwacht van wegr K aan boord van het ad- < gevoord, en gebragt de reede voor het welk op S miral-schip, alwaar, na dat hij aan de graote C anker lag, men hem twee oude ( mast was vastgebonden, e épat- egen, K sten om zich bij diensten aan dic ( en heeft de nitstekendste a werd bewezen. Deze man nog- ( Mogendheid Port de Paix tans onverwacht van wegr K aan boord van het ad- < gevoord, en gebragt de reede voor het welk op S miral-schip, alwaar, na dat hij aan de graote C anker lag, men hem twee oude ( mast was vastgebonden, e épat- --- Page 75 --- ( 41 ) de schouders spijkerde en een ( épaulettes op K oude generaals hoed oP het hoofd plaatste. ( Na dat deze wreedaards den ongclukkigen in toestand op eene schande- < zijnen ijsselijksten beschimpt hadden, wierpen zij K lijke wijze < hem, benevens zijne vrouw en kinderen; in. < de zec. Zoodanig was het lot van dezen eni krijgsman! P ( deugdzamen ongelnkkigen TOUSSAINT had, echter, eene welgeoefende armée onder zijn onmiddellijk bevel, en DESSALINES, een der moedigste, onversaagdste en kundigste van al de neger-generaals, hield de welke door sterke fortres van créte-pierrols, de Engelschen gehouwd was, bezet. De Fransche armée, sloeg het beleg:om die plaats, die, na eene dappere verdediging, door DESSALINES verlaten werd, medevocrende - alles wat maar eenige waarde bezat, latende e een klein détachement achter s met bevel hem tegen den morgenstond tc volgen. Ver-. bijsterd door den gelukkigen uitslag van dit beleg, bedreven de Franschen allerlei wreedheden tegen de ongelukkige negers, die in hunne handen vielen; en LE CLERC, even laaghartig als dwaas tevens, gaf aan de eigenaars der plantagien al hun voormalig gezng weder. Hct gevolg hiervan beantwoordde volkomen agn hetgeen men voorzien had, al de C 5 zwar- . bijsterd door den gelukkigen uitslag van dit beleg, bedreven de Franschen allerlei wreedheden tegen de ongelukkige negers, die in hunne handen vielen; en LE CLERC, even laaghartig als dwaas tevens, gaf aan de eigenaars der plantagien al hun voormalig gezng weder. Hct gevolg hiervan beantwoordde volkomen agn hetgeen men voorzien had, al de C 5 zwar- --- Page 76 --- ( 42 ) zwarten die zich bij den Franschen badden verlieten nu hunne gevoegd nicuw de zijde, en namen op wapenen tegen hen op. LE CLERC bespeurde thans zijne dwaling en nam zijne toeylngt tot het bedrog s hij C vrijheid en gelijkheid proclameerde: aan al de < St. inwoners van Domingo, zonder C kleur; voorhehiondens, uitzondering vah echter de ( van het Fransch Gouveinement." goedkenting den oorlog moede De negers, , verlieten weder hunne banieren, en CHRISTOPHE trad voor zich zelven, zijnen eindelijk, ZOO NES en ambigenoot DESSALI TOUSSAINT, met den opperbevelhebbée wegens eene algemeene amnestie voor alle hunne troepen in onderhandeling, Waarbij het behoud der onderscheidene hij tevens dé zwarte, officieren rangen voor'al bedong. LE CLERC was gereed om in alle deze voorwaarden te men, en er werd dien ten stemgevolge een vrede gesloten, waarbij de souvereiniteit van Frank. rik over het eiland St, Domingo door al de geconstitueerde authoriteiten erkend werd. TOUSSAINT verkreeg de vrijheid, zich naar een zijner landgoederen te begeven, wordende de keuze welke aan hem overgelaten. koos dat hetwelk naar hem Hij verheette en te Gonaives L'OUVERTURE den schoot gelegen was; daar, in zijner familie, genvot]hij de rust van wel- --- Page 77 --- ( 43 ) svelke hij zich zoolang beroofl had geziens Dc geheime bevelen van BONAPARTE moesLE CLERC verten nu gehoorzaamd worden,.eh. zuimde geen?. tijd ter uitvoering eener - daad welke: eene omnitwischbare. vlek op zijne nagedachtenis heeft geworpen. In het holst van den nacht kwamen een lienieschip en een fregat mabij Gonaives voor anker en zetteden aldaar aan land; deze omsingelden cen korps troepen het huis van, TOUSSAINT, wanneer BRUNET, een brigadier - generaal, in zijne slaapkamer trad, daor. eenige grenadiers gevolgd, en hem gelastte zich zonder tegenstand over te geven, waarna zij hem en zijne: geheele familie aant boord van het schip Le Héro van vier 1- en- 1 zeventig stukken bragten, hetwelk dadelijk met zeilde. Twee, negerhoofhem naar Frankrijk den- uit de buurt, die gepoogd hadden hem te verlossen; werden gevat, en LE CLERC beval, dat men hen zoude doodschieten. Dit was oorzaak, dat er bijna honderd der vertrouwdste vrienden van TOUSSAINT in bewaring genomen en-op de onderscheidene . schepen van het es kadron verdeeld werden. Van geen dezer lieden heeft men sedert icts vernomen, en het is vermoedelijk, dat zij allen over boord zijn geworpen. TOUSSAINT werd op deze reis geheel afzonder- gevat, en LE CLERC beval, dat men hen zoude doodschieten. Dit was oorzaak, dat er bijna honderd der vertrouwdste vrienden van TOUSSAINT in bewaring genomen en-op de onderscheidene . schepen van het es kadron verdeeld werden. Van geen dezer lieden heeft men sedert icts vernomen, en het is vermoedelijk, dat zij allen over boord zijn geworpen. TOUSSAINT werd op deze reis geheel afzonder- --- Page 78 --- 44 ) derlijk opgesloten en van zijne vrouw en familie gescheiden; en toen het schip te Brest was aangekomen ,: werd hij naar het kasteel van Joux in Normandije gebragt, alleen-door een' neger ter zijner oppassing gevolgd; zijne vrouw en -kindercn werden naar Bayonne geleid, en sedert leeft men niets meer van hem vernomen. Tocn de winter begon te naderen werd TOUSSAINT naar Besançon en overgebragt, aldaar in een koud, vochtig kerkerhol opgesloten, alwaar hij" zijn graf vond 1 de vloer was thans geheel met water bedekt. Zoo stierf deze groote goede man, door de' lage bewerkingen van dien verstokten en bloeddorstigen dwingeland, die, wel ver van zijne talrijke wreedheden levendig in een graf te boeten, gelijk zulks door zijn toedloen het lot van het negerhoofl geweest is , thans (ondanks de vertoogen daar tegen ingebragt,) onbelemmerd en ongestoord op de gezonde en romaneske hoogte van St. Helena leeft! LA CROIX zegt in zijne gedenkschriften, dat het sprookje van den door TOUSSAINT begraven schat naar Frankriyk was overgebragt; hij rerhaalt ons, dat BONAPARTE herhaalde malen lieden afzond om den gevangenen te ondervragen hetgeen vermoedelijk door middel van pijnigingg geschied zal zijn - naar de plaats waar denzel- --- Page 79 --- ( 45 ) doch dat het eenigste zelve te vinden was; hier in bestond : ( De antwoord hem afgeperst veel schatten die ik verloren heb verschillen C die welke zoekt. LA CROIX doet - ( vau gij L'OUVERTURE het karakter van TOUSSAINT als legerhoofd en staatsman regt wedervaren; beschuldigde hem van geveinsdlieid in doch hij zeden den en de betreft, het geen godsdienst nooit in schoon het zeker is, dat TOUSSAINT noch den een noch den ander behet openbaar Wij zijn niet genegen zijne aanmerleedigde. > dat in het noodlot van king te wederleggen, als in dat van < den eersten der zwarten 2 man 2 die sedert ge- < ecn" veelvermogenden < vallen is, wij den vinger der Voorzienigheid moeten erkennen, welke somtijds genoegen ( om de ijdele droomen van. mensche- < schept ( lijke hoovaardij te vernederen.? De verregaande beleediging dit begunstigd opaangedaan, opendéde oogen der zwarten perhoofl oogmerken van het Fransch omtrent de eigenlijke Gouvernement. DESSALINES, CHRISTOPHE, CLERVEAUX en andere neger - genernals, deze allezins beslissend en verraderlijk oogmerken besloten hebbende vindende, vlogen te wapen, te verdrijven of in deze roemde overheerschers volle poging om te komen. CHARLES BELLAIR, van den Congo stam, beneeen opperhoold vens arten perhoofl oogmerken van het Fransch omtrent de eigenlijke Gouvernement. DESSALINES, CHRISTOPHE, CLERVEAUX en andere neger - genernals, deze allezins beslissend en verraderlijk oogmerken besloten hebbende vindende, vlogen te wapen, te verdrijven of in deze roemde overheerschers volle poging om te komen. CHARLES BELLAIR, van den Congo stam, beneeen opperhoold vens --- Page 80 --- ( 46 ) yens zijne heldhaftige gade, spreidde dood en verderf over de Franschen uit; die aangezien de geweldige zomerhette des jaars 1802 buiten staat waren , cenen wezenlijken tegenstand te bieden. LE CLERC en de meeste - zijner offidoor ziekte aangetast, en al de cieren-werden mede I versterkingen uit 1 Frankrijk moesten voeren voor : de besmetting bezwijken. Zij ondertusschen voort mct de ijsselijkste wreedheden tegen de ongelukkige negers, uit te oefeDuizende hunner werden, uit vrees, dat hunne nen. bedorvene lijken de Jucht zouden veraan boord der schepen op de reede pesten, overgebragt, aan elkander gebonden liggende Sommige en vervolgens in de zee geworpen. dezer wreedheden werden ZOO digt bij het land gepleegd dat cene menigte ligchamen met den yloed naar den oever dreven en op denzelven werden. Men had cenige bloedhongeworpen den van het eiland Cuba naar herwaarts overgebragt, door. welke de arme zwarten met eene gestadige woede werden opgejangd, en somtijds, dit is vertronwelijk bevestigd geworden, levendig aan deze verscheurende dicren ter prooi gegeven. schrikbarende tooneclen Te midden van deze stierf de generaal LE CLERC, en het opperbevel kwam nu aan den generaal ROCHAMBEAU, die --- Page 81 --- 47 ) die met een afwisselend geluk eenige gevechten scherde zwarten leverde; doch het in die aan geleden verlies, en het nog groomatselingen ziekten geleden, ter door de voortdurende bragten de Franschen in de noodzakelijklicid zich zelven in hunne sterke plaatsen op te sluidaar de magt der zwarten dagelijks in ten, en in aanhangers aanweerbare manschappen, niet minder dan grocide. Men zegt, dat er 40,000 Franschen op het einde des jaars omgekomen, hetgecn niet ongelooflnar zijn daar wij bij LA CROIX vermeld a voorkomt, versterkingen, ten vinden dat er allengskens Waren bedrge van 20,000. man uit Frankrijk aangekomen. DESSALINES, de nieuwe opperbevellebber naderde de vlakte der kaaps der neger-armée, der Fran: om het hoofdkwartier met oogmerk ROCHAMBEAU besche armée te belegeren. Er vond ecne' hesloot hem slag te leveren. der parvige ontmocting plaats, waarbij geene konde toeéigenen 2 tijen zich der overwinning volks gedood en tot dat eene groote menigte aantal gevanvan wederzijden een nog grooter Men beschuldigde de Franschen, gen waren. pijnigden, en bijna dat zij hunne gevangenen hebben. vijfhorderd derzelven om hals gebragt Zoodra dit bekend was geworden, beval DESSA- en. der parvige ontmocting plaats, waarbij geene konde toeéigenen 2 tijen zich der overwinning volks gedood en tot dat eene groote menigte aantal gevanvan wederzijden een nog grooter Men beschuldigde de Franschen, gen waren. pijnigden, en bijna dat zij hunne gevangenen hebben. vijfhorderd derzelven om hals gebragt Zoodra dit bekend was geworden, beval DESSA- --- Page 82 --- 48 ) SALINES vijfhonderd galgen op te nadat hij al de Fransche oflicieren rigten, en, zijne magt bevonden had die zich in het getal met uitgekipt, beval hij gemeene soldaten vol te welke hij met het aanbreken maken, het gezigt der Fransche van den dag in armée deed Het uitbarsten van den oorlog in Mei ophangen. 1803 tusschen Engeland en de komst van een Engelsch Pranbrijk; eskader. aanvoor kaap François, en de blokkade der stad door DESSALINES, voltooiden de ellende van het over scliot des Franschen. legers, laat zich, dezen neteligen ROCHAMBEAU vende,in dezer toestand beschrijvoege uit: ( Wij waren ( allen op het punt eene prooi des bijna K te worden, en hongerdoods genoodzaakt, om den woe- ( denden aanval des hongers te ( met paarden, stillen, ons mmilegels, ezels en honden te ( voeden." Ditwaren dez zelfdchonden, welke zij zich hadden aangeschaft om kige 7 de ongeluk= negers op te jagen en te verscheuren. Omtrent het einde des jaars besloot ROCHAMBEAU te kapituieren; doch toen DESSATINES ontdekte, dat deze generaal op deze of verraderlijke ondememing bedacht gene hij het gel:cele eskader, hetwelk was, wilde (met de troepen aan boord) op de reede lag, doen en zou dit ziju oogmerk ook zinken, ongetivijfeld ten nit- --- Page 83 --- ( 49 ) nitvoer gelragt hebben, indien niet de Engelsche bevellebber, in wiens handen deze schepen gevallen waren, zulks niet met de grootste mocite had zoeken te beletten. DESSALINES verklaarde dadelijk de onafhankelijkheid van St. Domingo, met belofte van veiligheid en bescherming aan de inwoners van allerlei kleur, tevens toelatende aan allen die zulks begeerden der Franschen armée te volgen. Eene algemeene proclamatie, door hem, CHRISTOPHE begon aldus: ( In en CLERVEAUX geteekend, ( den naam van het zwarte volk en der lieden < van de kleur. 1 1 De onafhankelijkleid van 2 ( St. Domingo is vasigesteld. Tot deszelis waarde teruggekeerd, hebCr oorspronkelijke ( ben wij onze regten gehandhnafil; wij zwe- ( ren dezelve. voor geenerlei magt op aarde te ( zullen afstann. De ijsselijke sluijer des voorC oordeels is in stukken gescheurd; nu en < voor altoos. Wee hem die het wagen durfc.de de bloedige overblijisels van dien sluijer < weder aan een te hechten!" Dit alles is juist wel niet in den besten stijl opgesteld; het volgende is echter meer met het doel overeenkomstig, bevattende de uithoodiging aan de gronibezitters, die in de tijden van onnust het hunne eiland verlaten en geene partij tegen broeders gekozen hadden, om derwaarts terug D te durfc.de de bloedige overblijisels van dien sluijer < weder aan een te hechten!" Dit alles is juist wel niet in den besten stijl opgesteld; het volgende is echter meer met het doel overeenkomstig, bevattende de uithoodiging aan de gronibezitters, die in de tijden van onnust het hunne eiland verlaten en geene partij tegen broeders gekozen hadden, om derwaarts terug D te --- Page 84 --- 50 ) te keeren, ( doch, las men ( zij die in de trotschheid verder, C dat van hun hart C dwaasselijk voorstelden, door. den zich: ( tot - onze meesters en dwingelanden Hemel Ct te zijn, nimmer het eiland St. bestemd ( wederom naderen; Domingo mogten zij er C nen, dat dan boei of verschij- < zij122; ballingschap hun lot Op den isten Jannarij 1804, teekenden de generaals en' verdere bevelhebbers des eene plegtige legers verklaring van heid des volks van Hatiti, terwijl de-onafhankelijke zij de oppermagt van Frankriyk plegtig afzwoeren, den zelfden dlag werd JEAN Op NES voor al zijn leven tot JAQUES DESSALIraal benoemd, met gouverneur + gene volmagt om wetten uit te vaardigen, vredé te sluiten, oorlog te verklaren ; en zijnen opvolger te benoemen. De' eerste daad van DESSALINES was de tes rugkomst aan - te moedigen van de' lieden van de kleur, die; benevens negers en hunne meesters, éene. * schuilplaats in de vereenigde staten van Amerika gezocht badden; ook bood hij deri kooplieden vah Jamaika het van zijne havens voor de slavenbiaalders openzetten Het' oogmerk hiervan was, zonder aan. leen zijnet krijgsmagt twijfel, altel versterkeny welke, velgens zijne eigene uitdrukking, in' den langen elt , die; benevens negers en hunne meesters, éene. * schuilplaats in de vereenigde staten van Amerika gezocht badden; ook bood hij deri kooplieden vah Jamaika het van zijne havens voor de slavenbiaalders openzetten Het' oogmerk hiervan was, zonder aan. leen zijnet krijgsmagt twijfel, altel versterkeny welke, velgens zijne eigene uitdrukking, in' den langen elt --- Page 85 --- ( 51 ) kampstrijd, tir wrij wat vetminen vreesselijken beweert, datbij de onmenschederd was. Hij de Franschen goplcegd; lijke moorden door brocderen zestig duizend van zijne; < meer-dan versmoord, doorschioten, geC verdronken, andere wijzen ten daod gc- < hangen en op Omide zwarten tot wiraak < bragt waren. igraweléns aan 4 te wegens ZO0 vele gepleegde teistrafion, die hij sporen, en-de moordeiniarss in het bloed der on* beschreëf & zich zelvén : gebaad te. hebiCI noozele kinderen vaniffagti zinneloosheid & ben, , M sprak hij éener naar waarin hij maar aweemender redevouring mit, hoevecl voordeels hijmit al tc klaarchetoogde, ontrangen getrokde bloedige lessen bij-hem dit ken had, Dezelve gat - anleiditig (gelijk des' sprekers goweestr was) ook het oogmerk bloedbad onder de zwar tot een verschrikkelijk 28sten plaats vond, ten, hetwelk op den April anderel In daad, werd a door eene en gevolgd eener: schandclijke welke ZOO wel het'kenmerk droeg. trouwelosheid, als dat der wreedlieid Er : werd : eene e proclamatie s uitgevaardigd, .door waarbij gezegd werd, dat de misdaden, Franschen nu genoeg gestraft wade geplegd, die htinner" welke zich ren', en dat derhalve verscholen'liehben; werhicr of ergens mogten te verschijnenr, den uitgenoodigd op de parade ten D 2 wel het'kenmerk droeg. trouwelosheid, als dat der wreedlieid Er : werd : eene e proclamatie s uitgevaardigd, .door waarbij gezegd werd, dat de misdaden, Franschen nu genoeg gestraft wade geplegd, die htinner" welke zich ren', en dat derhalve verscholen'liehben; werhicr of ergens mogten te verschijnenr, den uitgenoodigd op de parade ten D 2 --- Page 86 --- ( 52 ) ten einde een bewijs van ming te ontvangen. Er deden vrijvaring en beschers honderd dezer menschen zich aldaar ecrlige vinden, die kelijk naar de geregisplaats oogenblikt dood. geschoten werden. gevoerd, en aldaar D Zich : dus van - alles wat hij als hem beschouwde ontslagen hebbende, vijondig LINES zich, op den' 8sten October deed DESSAeenen kapucijners 1804, door zendeling, onder van JAKOB I tot keizer kroonenis den naam legenheid S teekende hij Bij deze geverklaarde het eene Constitutie en rijk van Hayti tot souvereinen en eenen.vrijen, onafhankelijken Staat. Vervola gens ging hij tot de fing der verklaring van de afschaf-. gelijkheid slavernij over voerde daarop in: de aller standen, de gelijke der wetten de onschendbaarheid toepassing tingen, en de der bezitaanneming van den naam van Zivarten : door al de algemeenen onderdanen, om het even van.welke Haijtinnsche ook zijn amogten. Hij kleur zij nieriand: den naam van: verklaarde verder dat Haijtiaan zouer geacht worden, adie niet. tevens waardig der, eenig goede een goede vazoon, een goede een goede soldaat ware. De echtgenoot en was zeer uitgestrekt, magt van den keizer nogtans -eene beperkt door verzaineling: van 1 welten, allezins voor een volk, hetwelk eerst uit den geschikt staat van sla- : den naam van: verklaarde verder dat Haijtiaan zouer geacht worden, adie niet. tevens waardig der, eenig goede een goede vazoon, een goede een goede soldaat ware. De echtgenoot en was zeer uitgestrekt, magt van den keizer nogtans -eene beperkt door verzaineling: van 1 welten, allezins voor een volk, hetwelk eerst uit den geschikt staat van sla- --- Page 87 --- (55 ) barbaarsheid gekomen was. Alle slavernij en werden toegelaten 5 godsdienstige gezindheden kontrakt, -en het Iowclijke tot ecn burgerlijk vers de huizen der burgers als onschendbaar klaard; Der goederon aan 1 Franschen eigenaars werden ten T voordeele- van den toebchoorende, verklaardi 1; doch de mulatStaat verbeurd bevonden derzelver ten, die zich in staat: tot blanke eigenaars te bewijzen, betrekking toegelaten. 90 De werden als hunne erfgenamen ontvinwerkslaiven, gelijk onder TOUSSAINT, der vierde van het produkt gen een gedeelte werkten, en de luibeid goederen op: welke zij gestrafk. werd ins hen alleen met opsluiting het Onder dezel en andere maatregelen gerdakte DEssAeiland weldra' tot: grootén voorspoed: toch eene LINES bezat bij al zijne misdaden goede eigenschappen. Hij moedigde menigte den Godsdienst aan, en wist de bedienaars van van den openbaren zijn volki tot de hijwoning wijzen aan te spoeeredienst op alle mogelijke, werden scholen ren. In meest al de distrikten hunnen angelegd ; en. de negers de neiging van ziende, die toch het voordeel eener landgenoot had, beijverden zich goede opvoeding genoten hunner kinderen te allen om het onderwijs Haijtianen in het bevorderen, zoodat de jonge algemeen lezen en schrijven lecrden. DeD 3 zen aan te spoeeredienst op alle mogelijke, werden scholen ren. In meest al de distrikten hunnen angelegd ; en. de negers de neiging van ziende, die toch het voordeel eener landgenoot had, beijverden zich goede opvoeding genoten hunner kinderen te allen om het onderwijs Haijtianen in het bevorderen, zoodat de jonge algemeen lezen en schrijven lecrden. DeD 3 --- Page 88 --- 54 ) Dezea aanmoodiging was zoo' veel te verdienstelijker, wanneer.men daarbij het karakter DESSALINES ini igaumerking ncemt, Ten van van-den opstand in ;1791 was bij de tijde een' neger, wiens naam hij bij dien vani slaaf van LAQUES aannam. - Deze uman, die cen JEAN kent.was, à beleefile thet nog, dat steenbaks lige slaaf tot zijnen souverein werd zijue voorma DESSALINTS: behieid leene sterke verheven. voor .den grijsards wieh hij totiden genegenheid zijn' eppersikelHfermesters post van bedliening bijoshem, verhief,, tot: : welke Waat toibijo in, deze hovenal ini staat rekende, behoefitle te.y vertigteny hoedanigheid, weinig. werk matig leefile, en: volstrekt. dewijl. DESSALINES zeer dronki De cerste, souverein nict. dan water kort van gestaltes doch van Harjti Was bijzonder werkzaam. sterk Van/ inhoud, en 1 van eene dapperlcid.. 4 In: : militaire beproelde hij boven,, maar in alle andere kundigheden werd ver, beneden hem. gerekend. betrekkingen verwaandlwid. Zijne hem eigene izwier in zijne bragt bem tot eene. belagchelijke dlat-men hem kleedings eencni enshij verlangde zeer, Zijne vrouw was bevalligen danser. noemde. maaktste : éene: der fraaiste en welgenegerinnen van gehee! IP zij was de begunstigde mcesteres est-lndies rijken planter, op. wiens van : cen' a kosten.zij was C opgevoed; Zijne hem eigene izwier in zijne bragt bem tot eene. belagchelijke dlat-men hem kleedings eencni enshij verlangde zeer, Zijne vrouw was bevalligen danser. noemde. maaktste : éene: der fraaiste en welgenegerinnen van gehee! IP zij was de begunstigde mcesteres est-lndies rijken planter, op. wiens van : cen' a kosten.zij was C opgevoed; --- Page 89 --- ( 55 ) en voed; hare inborst was hioogst hemimelijk haren inzij maakte bij alle gelegenlinlen van woestheid sloed gebruik - om de natnurlijke bij te verzacliten, hetgeen, hares echitgenoots uitslag ongeluk, nict altoos door eenen gocden gevolgd werd. ROBESPIERRE bleef zijn a Deze $ overzeesche bewandelen, tot met bloed r bevlekt voetspoor wanneer. hij door op den 17den October 1806, de handen van de mulatten soldaten van PETION werd a nu : aan. het sneuvelde. 1 CHRISTOPHE tevens en hoofd des gouvernements igeplantst, welke in te voeren 3 gelast ecne regeringsvorin de veiligheid van personen en eigendommen ten zoutle waathorgen. Eene proclamatie, bevatte de misdaden zolfden tijde afigekondigd,1 zich had schuldig ger aan :. welké DESSALINES onder anderen, maakt,he en beschuldigde hem, voor. elke dat hij, uit de openbare schatkist, twintig bijatten twintig duizend' piasters zijner beklaagde nogtans gestolen had. CHRISTOPHE den dood van DESSALINES, 2 die, Z00 hij zeide, van. schuld, door de. mannen zonder overtuiging De zwarten, van de kleur. was omgebragt. omtrent de laatstgenoemden, altoos naijverig die, met zijn volk, naauviclen PETION aan, de zuidelijke, en weswelijks in staat was naar nieuwe telijke distrikten te vlugten,alwaar. eene D 4 re- HE den dood van DESSALINES, 2 die, Z00 hij zeide, van. schuld, door de. mannen zonder overtuiging De zwarten, van de kleur. was omgebragt. omtrent de laatstgenoemden, altoos naijverig die, met zijn volk, naauviclen PETION aan, de zuidelijke, en weswelijks in staat was naar nieuwe telijke distrikten te vlugten,alwaar. eene D 4 re- --- Page 90 --- - 56 ) regeringsvorm was ingevoerds Cn op den December 1806 werd PETION tot 17den der Republiek van Haijti President werd door eenen uitgeroepen. Dit hangers der beide birgeroorlog tusschen de aanopperhoofilen dat eindelijk, met gevolgd, tot malatsche wedlerzijdsch genocgen, de president zich in het zuiden en westen nederzettede, 9 terwijl CHRISTOPHE in het den zijn verblijf nam; alwaar noorJunij 1811 de koninklijke op:o den 2den werd kroon op zijn hoofd geplaatst, en hij, onder den naam van HENDRIK I, tat koning van. Haijti. nitges. roepen. Wij zijn nu tot dat gedeelte van ons verhaal gevorderd, waarin wij eene korte karakterschets zullen kunnen geven van de beide opperhoofilen, onder wiens gezag: dit schoon eiland verdeeld was, met een bijgevoegd van den staat en de welvaart des volks, verslag deze beide gouvernementen. onder sident der PETION, de PreRepublick van Haijti, cen mulat op St. Domingo geboren, was in de militaire school te Parijs. opgevoed, alwaar hij zich als een' man van zonderlinge talenten, ,hoewel zins scluw van voorkomen deed cenigHij bezat echter eenen edelen en vredelievenden onderscheiden, pard, cn ZaQ groot was het vertrouwen, dat: zijna Caste in hom stelde, dat hot hen 1 bijna zonder moci- --- Page 91 --- ( 57 ) gelukte, de regten van mocite, allerspoedigst waarhet volk van de kleur te handhaven, tien of door hij het voordeel genoot, met zwarte twaalf duizend van . deze castes eene. van 250,000 zwarten in bedwang bevolking echtér meer: het gevolg te houden; hetgeen. toepassing der beide was eener verstandige dan tooverwoorden: vrijheid en gelijkheid, door deze beide zaken zelve in wezenlijke > uitoefening te brengen: die in 1818 plaats De dood van PETION, , de voorhad, werd algemeen betreurd; en naamste bewoners van Port au Prince woonbij, terwijl zij verklaarden zijne begrafenis verloren den in hem eencn vader en vriend Generaal te hebben, en toen zijn opvolger, barstte de BOIJER, zijne lijkrede nitsprak, menigte m tranen uit. Een Engelsche grootste zijn verblijf koopman, die te Port-au-Prince hield, zegt: <lk heb vele jaren achter elkanC der met den President omgegaan, maar een ik en vriendelijker man heb. ( deugdzamer Hij is den afgod des volks, ( nooit gekend. in hem is onbe- ( en deszelfs vertrouwen dat hij een 27 Men verondersteld ( paald. in zijn hart was en dat gedecke Franschman eilands waarover hij het gezag voerde aan des van LOUIS yerraden wilde ; de zendelingen doch D'5 aren achter elkanC der met den President omgegaan, maar een ik en vriendelijker man heb. ( deugdzamer Hij is den afgod des volks, ( nooit gekend. in hem is onbe- ( en deszelfs vertrouwen dat hij een 27 Men verondersteld ( paald. in zijn hart was en dat gedecke Franschman eilands waarover hij het gezag voerde aan des van LOUIS yerraden wilde ; de zendelingen doch D'5 --- Page 92 --- ( 53 ) dochehet gedlrag sdoor hem bij deze gehonden, doetz zijnei opregtheid kennen., gelegenheid liet 10 oogenblik, dat hij van hunne Op tioorile, maakteilij velérlei aankomst yoor alle huizen aan: de kust tochereidsels, om ein-liet toortsen rin thet arsenaal vaur teontsteken cinde dadelijk ite kunnen branden. plaatsen, teh iwerdenl, zegtr del hier c Er galsche koopman, bovengemelde En- ( van het secideswege, z00 uit nanir gouvernement. als uit Ki de, noodiget berigten dienderpoltie, < het antwoord was:oc Ziet ingewonnen ; doch Het schijnit, dat ope. Moskau. 4 zijnen goedent hijjuist van " pas stierf om naan te bchondensedat eench 9 stiat vanrwerkeloshiecit bij: tot ivallen, scheen te verL welkei-hem tevens in de dieid stelde tot het luitoefenen onmogelijkt van zijne amits verrigtingen op .eene. . wijze, o'die voor eden iohdlenger en besturer van - een steisel onbitheerlijk is; dat lij, staatkundig zich kwaan ' oordeelende oin. zijre menschlievénde onbel dogtherkenit te bereiken, zich verbeeldde weldra tot een voorwerp van spotternij der heele wereld te zullen verstrekken, gogevoelde niet in de déwijl hij iogelijkheid te zijh, deze oogmerken tc begeijpen, welke hij ook, inderdaad uit de PLATO lersenschimmige wereld van geput bad; hetgeen hem weldra tot zulk zich kwaan ' oordeelende oin. zijre menschlievénde onbel dogtherkenit te bereiken, zich verbeeldde weldra tot een voorwerp van spotternij der heele wereld te zullen verstrekken, gogevoelde niet in de déwijl hij iogelijkheid te zijh, deze oogmerken tc begeijpen, welke hij ook, inderdaad uit de PLATO lersenschimmige wereld van geput bad; hetgeen hem weldra tot zulk --- Page 93 --- ( 59 ) dat.hij nanuweliks zulki cen niterste bragt, f grand van siclsvermogen, cenen genoegraunen, sri behicld, Lom,nict vanl, liongerad Auteustervens CunISTOpHE, thans - HENDRIN 1, koning West-inditedh Eilands van Haijtis was: op,het. hetwelk hiji den naam-droeg, * gehoren s.e naar als-slaaf Dominga 803 werd in 1791 Lopi8k van,s TOUS bragt Als de xriend en, aanhanger verhazende, gelijks hij, jreene. SAINT yerkree C karakters met: dien berociuden rormigheid Van:: kunligheden, waren' verman; zijnc militaire, dopperheid was beproefls dienstelijk at zijne menechliereried. en.gpodardig, .) In zijne inborste der huisselijke. déugden wist de nitoefening ondergcheidens chij isiech hij zichi hijzonder se vader sscen. stanidt goede echtgencot, een goede 'Nan vastige ivgiend.en stipt.in slogwasrneming zijnc. gouslienstiges en zedelijke pligten. Stij dig met 1 deb gewoonte czijnek-zwatte: o landgonootenj,l had hij slechts eene vrouw, welke hij nimmer D verlict, : en deze 1 isl thans koningut van Hgijti anet alle de, regten en waardigheden dat aan dien xang yerkuocht Men: beweert, HENDIIK cêne waarde bezit, welkeimenzelden bij menschens zonder opyoeding nantreft; dat zijne proclamation door hemi zelven gesteld worden, 'en in stijl en klaarheid voor die der meest beschaafde kabinetten niet behiocyen te wij- lict, : en deze 1 isl thans koningut van Hgijti anet alle de, regten en waardigheden dat aan dien xang yerkuocht Men: beweert, HENDIIK cêne waarde bezit, welkeimenzelden bij menschens zonder opyoeding nantreft; dat zijne proclamation door hemi zelven gesteld worden, 'en in stijl en klaarheid voor die der meest beschaafde kabinetten niet behiocyen te wij- --- Page 94 --- ( 6o) ) wijken. Van zijne gemaligde . de Engelsche deukwijze hebben bescherming kooplieden, die' zich onder zijne bevonden, , de meest voldoende bewijzen genoten. Zijne vijanden zelfs hem géene beschaafdheid kunnen van zeden zijne. Kleur en gestalte waren die ontzeggeny gelijk; doch zijne eenes negers als. - zeer hronding en voorkomen wordt In. aangenaaim i en innemend persoon en gednahte wordt hij geschietst.. op: onzen éerwaardigen souverein gezegd: vecl tel gelijken, en de cerbied, doori (CEOROE de III) kooplieden voor hem gevoed, is te Engelsclie deze zigte. biet verminderd; zijne op zijnile die der windsor-miforme, gewone kleeding, dering vani de stery brongt veel tot met deze nitzonlijkenis toe, - a go- "-Toon hij den post van opperkevelhebber Kaap François bekleedde', gafhij vele op maaltijden , waarhij de officieren der puhlicke yloot dikwijls genoodigd. werden; Engelsche legenheden voerde hij het bij deze ges sche taal, in welke gesprek in de Engel: kelijke. bij zich op éene gemak: wijze uitdrukte. Aan het hoofd zijner publicke instellingen plaatste hij bij voorkeur Engelschen, daar hij eenen geweldigen afkeer van alles wat: Franschinan was voedde. Dr STUART heeft het opzigt over het militair-lior pitaal, hetwelk dagelijks door den koning bezocht enheden voerde hij het bij deze ges sche taal, in welke gesprek in de Engel: kelijke. bij zich op éene gemak: wijze uitdrukte. Aan het hoofd zijner publicke instellingen plaatste hij bij voorkeur Engelschen, daar hij eenen geweldigen afkeer van alles wat: Franschinan was voedde. Dr STUART heeft het opzigt over het militair-lior pitaal, hetwelk dagelijks door den koning bezocht --- Page 95 --- ( 61 ) zoclit wordt, die dan bij al de zulken rondgaat onderhoudt, terwijl lij ze allen en zich met hen kent: sommige dezer bij namen en karakters raad , anderen bekijt lijders geett hij goeden Z0O hij, en met anderen schertst en lacht hij, dat allen verblijd zijn hem te zien. Zijne goedhartigheid openbaart zich in het getal weeskinderen, nagelaten door overledene oflicieren, welke hij in zijn paleis huisvest, en die.hij rondom zich ziet huppelen, ten einde gaarne welke hij dan in de lekkernijen te ontvangen, verdeelt. menigte onder zijne kleine lievelingen onder het be De beide gouvernementen, den mulatstuur van den. neger-koning en ten-president, hebben op onderscheidene wijzen , en zonder eenig gemeenzaam grondbe- den ginsel, in-den voortgang der beschaving, landbouw op hun weilerzijds grondgebied, en de algemeene verzorging hunner onderhoorigen gehandeld, PETION, de laatste president liad zijner opvoeding onder het reveeen gedeelte lutionair gonvernement van Frankrijk genôten 2 en was dus van - een soortgelijle bestuur niet afkeerig. Hij had zich zelve met een volstrekt oppergezag over de regtbanken en departementale besturen in zijn distrikt bekleed, hij de van Haijti, welk land op was Bonaparte zwakke verdecld eene onvoldoende en wijze was. --- Page 96 --- I 62 ) was.-, De-Janiden . dér republick Lwarén de. oflicieren en ide tusschen publieke ( ambtenareh deeld, volgens eene - evenresligheilavelle verdien einde was vastgestelds en: de ten ten aldlaars of bragten hunnen negers werk- .en - naar. 4 eigen goedvinden dooris tijdiin lerigheid in' tegendeel, verdeclde-de HENDRIK, derijen en onder zijn' onbehouwde Jangeneraals en, andere oflicierens en' er werd algereen bepaald, dat elk hunner op. zijn landgoed cenige zijner, afhangelingen plaatsen moest, die : een vierde gedeelte van de prodakten voor hunnen arbeid zoaden ontvangen, en over het gchéel soldaten van. beroep waren, Ilet bestuur. deri zaken in de republick berust in handen van een' sident, drie secretarissen van staat, pretegenwoordigers des volks, dertig veren senatoren, Dit gouvernement vierentivintig om-de daden van HENDRIK in beijverde zich lijk daglicht te steilen, een, belagchehoezeer den bewerende, dat hij, schepter zwaaijende, inderdaad echter een slaaf was; terwijl deze zich zelven vergenoegdes jaarlijks de; voornaathste nisatie van de, beide Gouverniementen orgakoninkiijken Almanak in den van Haijti te ten cinde, door het bekendstellem dér plantsen, openstaande bij hei burgerlijke cn militaire dea Republikeinen aan te lokken om posten, zich in zij- erende, dat hij, schepter zwaaijende, inderdaad echter een slaaf was; terwijl deze zich zelven vergenoegdes jaarlijks de; voornaathste nisatie van de, beide Gouverniementen orgakoninkiijken Almanak in den van Haijti te ten cinde, door het bekendstellem dér plantsen, openstaande bij hei burgerlijke cn militaire dea Republikeinen aan te lokken om posten, zich in zij- --- Page 97 --- I - 63 ) zijhen dienst: te bogeven. Al de eereblijken vloeiden van den troon voort; welke erfelijk is in de familie van CHRISTOPHE, die zijn best doct om zijne afkomst uit het geslacht van DAHOMBIJ in Afrika af te rekenen. Zijn erfelijke adel bestaat uit twee- koninklijke prinsen, acht hertogen, actttien graven, twec baronnen en racht ridders. Zes en dertig en grot-maarsclalken; zes generaal-majoors, honderd veld-officieren, maken den staf der arméc uit. Boven dit alles bestaat J er nog cn militaire orde van St. eene koninklijke HENDRIK, waartoe geene dani adelijke persoworden tocgelaten: in 1818 hestond dénen zestien komman= zelve uit zes groot-kruisen, deurs en honderd vijf en zestigorildlers. A De staf van het leger der republick'is niet bestaande dezelve alleen uit zcs genetalrijk, raals van divisie, en nigoaiipelien-geseadke verdienstetot welke graden men alleen door daden gernken kan. Er zijn-er die van lijke zijn, dat de republiek vaster. gegevoelen grond isy dewij! er de eigendommen beter verdeeld zija, en er meerdere - panten van aanraking tasschien gezag en geloorzammiheidbostaan, zoodat er, dienvolgenis, een grooteraantal menschen belang in het landhaven van het tegenwoordig Gouvernement stellen, Ojidertnsschen hangt alleen door daden gernken kan. Er zijn-er die van lijke zijn, dat de republiek vaster. gegevoelen grond isy dewij! er de eigendommen beter verdeeld zija, en er meerdere - panten van aanraking tasschien gezag en geloorzammiheidbostaan, zoodat er, dienvolgenis, een grooteraantal menschen belang in het landhaven van het tegenwoordig Gouvernement stellen, Ojidertnsschen hangt --- Page 98 --- ( 61 ) hangt alles af van de afweren inwendige rast en het vanr buitenlandsche 3 aanvallen kracht van door wapenen. ( u zelven ( het genot uwer Wilt.gij bij vrijheid bewaren,? zeide TOUSSAINT, C Zoo zijt zorgvuldig C behoud awer wapenen bedlacht."" op het, poogde zijn voik dezclile. PETION gevoelens in te ten; en de Baron DE VASTEIJ wakkerde zelve door a op, het voorbecld der valoude bewoners: van het eiland. bij te brengen, die uitgeroeid waren, aangezien zij het der wapenen niet kenden. De volgende. gebruik tige oproeping tot de. wapenen is krach-. duidend voorbecld geen onbevan uit de pen eenes voormaligen segenwolgprekendieil, slaafs ( O vaderlandschengevlocil. grond! bestaat * er < land op de wereld, welks een ( woners meer ongelukkige berampspoeden - hebben C ondervinden ? Overal waarhecn mdeten ik ( schreden wende of mijne mijue. ( overblijfsels, oogen. sla, zie ik vazen, werktuigen, die ( ini hunne gedaanten het' figuren ( sporen van de indruksel en de. kindschlheid der kunst ver- <-toonen ; wat verder, in ( zame plaatsen', in de holen afgelegene der cn.' een- ( lijke bergen, ontdek ik, sidderendey ontoeganke- ( hun geheel staande nog in gernamten, hier cn C verspreidde en uitgebleekte daar menschenbeen- (. de- werktuigen, die ( ini hunne gedaanten het' figuren ( sporen van de indruksel en de. kindschlheid der kunst ver- <-toonen ; wat verder, in ( zame plaatsen', in de holen afgelegene der cn.' een- ( lijke bergen, ontdek ik, sidderendey ontoeganke- ( hun geheel staande nog in gernamten, hier cn C verspreidde en uitgebleekte daar menschenbeen- (. de- --- Page 99 --- (-65 ) denkbeelden op deze treurige c deren ; mijne vestigenop deze pninhioopen C overblijfsels, eenes volks getui- ( de, die van het aanzijn wordt mijn dat niet meer hestaat, ( gen, ik stort tranen van medelij- < hart getroffen : het ongelukkig < den en verteedering wegens dit eiland! < lot der eerste bewoners van beverscheurende herinneringen < Duizend aanmerdroeven hart, eene menigte ( mijn denkbeelden, en < kingen vervullen mijne a Er hebben elkander snellijk op C volgen menschen bestaan! Zij- zijn ( dan' voor ons meer! Ziet 1 daar hunne beklagens- < niet ! Zij zijn uitgeroeid! G waardige overblijisels om zulk een treurig ( Wat hadden zij verrigt ? - Deze- ongelukkige ( lot te ondergaan konden zich niet ( hadden geene wapens; denkbeeld zij vat ik de ( verdedigen ; op dit wat 0 kostelijke wapenen:! < mijnen op - vaderland, vanl < zou' er, zonder u, van mijn en landgennoten 3 bloedverwanten C mijne zijn ? Zonen der ber4 vrienden geworden waardeert uwe bewoners der bosschen, C gen, slentels, die waardie onschatbare C wapeneti, verlaat dezelve nooit, C borgen awer regten, kinderen, te gelijk met G brengt ze aan uwe uwe zucht tot vrijheid en onafhankelijkheid als de schoonste erfenis welke EU - K over nalaten." K hen zoudet kunnen De E C mijne zijn ? Zonen der ber4 vrienden geworden waardeert uwe bewoners der bosschen, C gen, slentels, die waardie onschatbare C wapeneti, verlaat dezelve nooit, C borgen awer regten, kinderen, te gelijk met G brengt ze aan uwe uwe zucht tot vrijheid en onafhankelijkheid als de schoonste erfenis welke EU - K over nalaten." K hen zoudet kunnen De E --- Page 100 --- ( 66 ) De staande armée van Koning bestaat uit omtrent 25,000 HENDRIK 4000 de Koninklijke man s. waar van lijfiwacht bchooren tot alle sitmaken: zij meen. goed, zelfs wapenrustingen, 3 zijn ongeprachtig in alle opzigten. gerust, en gekleed, en nemen uits tende krijgstucht in acht. eene uitmunVolgens hct genis van eenige Engelsche Ollicieren, getuis de. zwarte Regementen kunnen Enropeaansche op Haiti wel tegen de zelve troepen opwegen. Buiten dezijn er nog 4000, zwarten; yan, de van Afrika, in afzonderlijke kust deeld, welke den., naam kompagnien vers (C Dahomerje van ( Koninkijke dragen. Zij staan onder het opzigt van Oflicieren die den Koning hartelijk genegen zijn, en maken inderdaad de naticnale garde uit, aan welke de. algemeene des lands is opgedragen, welke door politie 200 veel gestrengheid wordt.u haar met het der landbouwers nict uitgeoefend, dat vrijstaat zen te- verlaten, zonder hune huidaartoe van den een, geschreven verlof Daltomneiis hevelhebbenden Ollicier der ontyangen te hebben. De armée der republiek bestaat mede 25,000 man,' waarvan 3600 man de uit des Presidents- vormen, lijfwvacht goed Zij zijn nict zoo gekleed en staan onder geene Z00 krijgstucht. als de Koniklijke goede troepen, en het groots zonder hune huidaartoe van den een, geschreven verlof Daltomneiis hevelhebbenden Ollicier der ontyangen te hebben. De armée der republiek bestaat mede 25,000 man,' waarvan 3600 man de uit des Presidents- vormen, lijfwvacht goed Zij zijn nict zoo gekleed en staan onder geene Z00 krijgstucht. als de Koniklijke goede troepen, en het groots --- Page 101 --- ( 67 ) groolste gedecite is bij de planters gelantous: heerd. 4 De politie in de stedehy is in de res. mider stipt dan in: de Monarchij;' del" publick lieden vanl de kleur, die liet yezag inthanden minder onder: bedwang, ie bren-: hebben, zijn zijn ivoor het groots gen dan de' zwarten, Zij ste gedeelte losbandig van zeden', voornamelijk: de vrouwen, die imeest al de bezigheden in De huwelijken kunnen de steden verrigtet. niet dan schuars: in de repus gezegd worden HENDRIK, in" a blick te bestaan. tegendeely . dwingt zijne soldaten té' trouweny en wee hem die' den huwelijksband schendt! Weténs de, dat veel: van - den : uitwendigen schijn afi hangt; duldt HENDRIK niemandinsijie tegens woordigleid welke niet welvoegelijk gekleed is: en-liet gevolg hier Cvan : is; dat, in' plaats naakte zwarten van beide seksen op de van' nu allés ordentelijk vatt stràten. : te zien, men zij, die buiten klecderen voorzien vindt, terwijl staat zijn dezelve te koopen;' daarvan verzorgd wordeh. De republikeinen zijn minder op> merkzaam te : deze opzigte; doch de natuur* verwaandheid der zwartett heéft heti lijke zich dari voorheen overgehaald om zorgvuldiger PETION zelf betoont zich omtrent te kleeden. volmtaakt onverschillig te zijuis zijne kleeding hebben een veek maat zijne groot-oficieren luid= E 7 ;' daarvan verzorgd wordeh. De republikeinen zijn minder op> merkzaam te : deze opzigte; doch de natuur* verwaandheid der zwartett heéft heti lijke zich dari voorheen overgehaald om zorgvuldiger PETION zelf betoont zich omtrent te kleeden. volmtaakt onverschillig te zijuis zijne kleeding hebben een veek maat zijne groot-oficieren luid= E 7 --- Page 102 --- ( 68 ) luisterrijker vootkomen - dan diè van Haiti. Door. een zonderling geval hebben : geborduurde fluweelen prachtig lang geleden door de rokken; die nog niet ligste rijk der wéreld senateuren, van het magweg naar. Haiti gedragen werden, deni de staatsbeambten genomen, en worden nu door: van deze kleine gebruikt. Deze bijzonderheid,s republiek kenende op zich weinig betee-. beeld zelve, is een nieuw voorvan de: nietigheid, en het verval der menschelijke grootheid, in den tijd der volutien welke wij thans beleven, re-. De bevolking der beide bestaat uit, 480,000 Gotvemeenten, van de zwarten, 20,000 lieden kleur, en 1000 blanken, lijk Duitschers, te zamen uitmakende voornamezielen, waaryan 261,000 501,000 240,000. roijalisten zijn. Deze republikeinen en bevolking kan geacht worden . uit drie klassen te bestaan. eerste bevat de De burgerlijke en militaire ambtenaars, die de meeste cigendommen eiland. a bezitten,. de tweede bestaat.t op het oefenaars der uit de beonderscheidene kunsten, de werktuigelijke ambachtslisden,en de derde is soldaten; del zamengesteld uit de de huisvaders op het platte landbiouwers en land, die voor. grootste gedeelte het' slechts zwarteri - zijn. Dit. volk is: weinig in hunnen 0 slaafschen toestand ver- --- Page 103 --- I 69 ) I verbeterd, en staat geheel ten prooi aan de willekeur en de grilligheden der burgerlijke en militaire authoriteiten der beide gonvernementen. Met de geldmiddelen is het Z00 voordeelig gesteld, dat er, na afbetaling van alle onkos. ten, een batig saldo overblijft van vijftien milioenen livres, die geheel ter beschikking van den Koning en van den President zijn gesteld: Dc politic is in de beide gouvérnementen op eene en dezelfde wijze ingerigt. De Koning en de President hebben verklaard, dat op de eerste verschijning eenes vijands op de kust, de gehecle natie dé wapens zal opvatten. c De laatste der Haîtianen," zegt Koning HENDRIK in zijn manifest, ( zal liever, om- ( komen dan zijne onafhankelijkheid verlie- ( zen. Vrij door het règt, cn onafhankelijk C inderdaad, zullen wij deze zegeningen nim- ( mer afstaan s noch medewerken tot de om- ( verwerping van dat gebouw 1 hetwelk wij ( gesticht en met ons bloed bevestigd hebben. ( Liever willen wij ons zelven onder de puin- ( hoopen van ons land begraven, dan de min- ( ste inbreuk op onze staatkundige regten C dulden. PETION was met den Koning van hetzelfde gevoclen. Wij twijfelen echter aan de opregtE 3 heid en nim- ( mer afstaan s noch medewerken tot de om- ( verwerping van dat gebouw 1 hetwelk wij ( gesticht en met ons bloed bevestigd hebben. ( Liever willen wij ons zelven onder de puin- ( hoopen van ons land begraven, dan de min- ( ste inbreuk op onze staatkundige regten C dulden. PETION was met den Koning van hetzelfde gevoclen. Wij twijfelen echter aan de opregtE 3 heid --- Page 104 --- I 70 ) beid van zijn' opvolgor BOIER; bij wordt bij gitnemendheid, eenen goeden Franschman geheeten, en wij zage, dat in antwoord oP het voorstel in de kamer der algevaardigden gedaan, om eene, yloot ter blokade van de Kusten der G oproerige chefss af te zenden, de Minister . antwoordde, dat er onderhandelingon van eenen zeer kieschen aard waren begonnen, 9 hetgeên ons vermoeden wegens de verraderlijke handelwijze. van BOIJER eenigzins bevestigd, Het is, ondertusschen, -te dat Frankrifk zich het lot van den Generaal hopen, LE CLERC zal horinneren, daar nog voor den dood van dien Generaal 25,000 man reeds ten grave gedaa'd waren. Toen stierf waren er bij 2,200 bniten staat, om de wapens te voeren, terwijl or 7,500 in de hospitalen zick lagen, Deze, en nag boven dien. 20,009 andere slagtoffers op St, Domingo leveren een treurig tafereel der geland, > op gesneuvolde Franschen op dit ciland, die, gedurende het beyelhebherschap van den Generaal LE CLERC, op 62,481 man kunnen begroot worden. Uit dit oogpunt beschouwd kan de onder. werping van het eiland, door het Fransch Gouvernement holocid, nergens bijval vinden, De vorderingen door de inwoners,. ZaO met hetrekking tot den landbouw, als tat de OP; vOC- --- Page 105 --- L ( 71. ) vocding der jengd, in de algemeene letterkundè gemaakt; zijn met regt zonderling te: heeten. De Baron : DE VASTEIJ heeft hicrvan cen belangrijk laferecl opgehangin, waar in deze schrandere neger zich op. de volgende. wijze nitdrakt: 92 Voor vijf en twintig jaren. > zagen wij ons nog in de diepste onwetend-. >7 € heid gedompeld; wij hadden hoegenaamd 29 geen denkbeeld van maatschappelijke zamen- ,, leving, van geluk noch van cenig mensche- > - lijk gevoel ; onze Z0OO natuurlijke als zede- >> lijke vermogens ; waren zoodanig onder den last der slavernij gebukt, dat ik, die: dit 3> mij volstrekt verbccldde, dat de >9 schrijn, wéreld zich niet tot buiten mijnen gezigt- >) einder uitstrekte, mijne dénkbeclden waren >> * zoo bepaald, dat de eenvoudigste dingen onbegrijpelijk toeschenen, en al mijne 92 mij landgenooten warcn even 200 dom en on- >) wetend als ik, indien zulks mogelijk ware. > ik heb," vervolgd hij, 99 velen onzer ge- >> . die zonder leermeester lezen en schrij- >2 kend; ven leerden ; ik ken sommige onder ons >) : die met hunne bocken in de hand >> negers, verzochwandelden, ên den voorbijgangers 9) - ten hen sommige onverslaanbare plaatsen, daarin voorkomende, op te helderen, en oP. >) deze wijze, reeds tot jaren gekomen zijnde, E 4 29 leer- heb," vervolgd hij, 99 velen onzer ge- >> . die zonder leermeester lezen en schrij- >2 kend; ven leerden ; ik ken sommige onder ons >) : die met hunne bocken in de hand >> negers, verzochwandelden, ên den voorbijgangers 9) - ten hen sommige onverslaanbare plaatsen, daarin voorkomende, op te helderen, en oP. >) deze wijze, reeds tot jaren gekomen zijnde, E 4 29 leer- --- Page 106 --- s 72 ) 99 leerden zij veel zonder dat daar toe 59 kosten vereischt werden. cenige Op dien voet 39 voegt, hij er bij, s heeft men notarissen, 9) kureurs, advokaten, regters, pro-, administratenrs. 99 bekomen, die de gansche wereld over hun. 99 juist oordeel deden verbaasd 9> ren zijn schilders en béeldhouwers staan, ande-, >> den, over welker kunde gewor5, hun werk vreemdelingen, die zagen, verbaasd stonden; som-. > mige hebben zich op de bouw- en werks tuigkunde, als ook op de weverij 59 om kort, te gaan, mén heeft: onder toegelegd; hen 9, werklieden jn zwavel, salpeter en buskruid > aangetroffen, die de Europesche fabrikan99 ten overtroffen, zonder eenig ander onder95 wijs dan het lezen Van schei- en mineraal95 kundige werken genoten te hebben.. En 95 thans beweren de Haitianen 39 tuur' bevorderende noch geene manufacte handeldrijvende natic zijn, gelijk de Romeinen, die van de > ploeg tot de. wapenen en van deze weder. 9). tot 1 de ploeg snelden. Het kan >) niet anders of hunne echter nijverheid, hunne 99 werktnigkunde, het gebruik van werktui57 gen, van dieren, en van de natuurlijke 99 drijfveeren, vaur en water, zullen dit ciland tot, de fraaiste, volkrijkste en bloeijendste > gewesten, en deszelfs inwoners, voorheen 9 ZQa --- Page 107 --- ( 75 ) tot het gelukkigst volk der 5 zoo ongelukkig, wereld maken.". 99 Parochiale scholen zijn door de geheele uitvan HENDRIKS gebied en primaire gestrektheid in de voornaamste steden onder het scholen, leermeesters opgerigt, in bestuur van Engelsche taal geleerd, deze scholen wordt de Engelsche thans door de kinderen van al de ambteen gelezen en geschrenaren des gouvernements kollegie, daarven. Er is, ook een koninklijk worden gesteld, en aan de ervarenste studenten HENDRIK heeft jaarlijks prijzen uitgedeld. akademie tot stand, gebragt ook eene muzijkale schourwbarg gebouwd. en eenen geregelden Sans- Souci, de koninklijke Dit alles heeft te welkc, naar wij verresidentie, plaats gevonden, vele in pracht en luister voor paleizen nemen niet behoeft te wijken. Hier heeft in Europa velerlei fabrieken . en manufacturen hij ook eischte dat de Engelschen hem dargesteld, en zouden beschouwen. als Koning van Congo Godsdienst is voor- dien van - De Katholijke de geestelijkheid bestaat den staat verklnard; drie bisschoppen en uit cen'. anitsbischop, kerspel, Te Sans - Souci ecn rector in ieder kerk. Dezelve is eene koninklijke en parochiale den koninkisi door HENDRIK gesticht, en in almanak als ( een gedenktoeken zijner lijken E 5 C ko- wen. als Koning van Congo Godsdienst is voor- dien van - De Katholijke de geestelijkheid bestaat den staat verklnard; drie bisschoppen en uit cen'. anitsbischop, kerspel, Te Sans - Souci ecn rector in ieder kerk. Dezelve is eene koninklijke en parochiale den koninkisi door HENDRIK gesticht, en in almanak als ( een gedenktoeken zijner lijken E 5 C ko- --- Page 108 --- ( 74 ) C koninklijke prachit en godsyrncht" De bekend. aartsbischiop, aan wien de Paus tot de-i inzegening geweigerd heeft, nog. toe pittel, een bezit een kaseminarium en een kollegie, alles met aanzienlijke inkomsten beschonken aartshischoppalijt en- aan het paleis gehecht ; de pen hebben ieder een kapittel en een' bisschiopriam, welke even' rijkelijk seminaIn de republick zijn ook begiftigd Zijn, scholen over welke vier of vijf Fianschen, opgerigt, leeraren in de talen, wiskunde, als hoogzijn. Te Port aie Prince is ook enz. geteld gie Van natuurkunde een kollehet bestuur gevestigd, hétwelk onder van cenige Fraische geneeskumdigen staat. Het kerkelijken is, gelijk al hiet overige in de republick, 02 2- op eêne mnin luister: rijke wijze ingerigt, en aan eenen prefect met eenige pastoors onder apostolischen hem trouwd; doch, gclijk wij te voren hebben toeveropgemerkt, de pligten Yan den en die der zedelijkbeid worden Godsdienst blikeinen minder dan bij de repubij de' in acht genomen." koningsgezinden Zoodanig is de tegenwoordige toestand het noordelijk van levert thans gedeelte van Haiti, Hetzelve een ontzagwekkend en rend schouwspel schrikbaons zelven op, maar wij kunen voor niet ontveinzen, dat de instandhouding --- Page 109 --- C 75:) ding van dio grootheid veel van het personeel karakter der opperhoofden zal afhangen, 2 en of dezelve in staat zullen zijn, hunne onderdanen bij het aan de wetten verschuldigd ontzag te handhaven, zonder welke gecne burgerlijke maatschappij kan blijven bestaan, - Wat hier van ook hct gevolg zijn moge, wij kunnen niet anders dan ons hartelijk verhengen over het goede, dat aldaar reeds beeft plaats gehad, en onze hoop uitboezemen, dat er niets zal ondernomen worden om dit verdienstelijk volk weder in slavernij te dompelen, en dat de onafhankclijkheid door hetzelve, ten koste van 200 veel lijken verkregen, ongestoord tot de nakomelingschap mag worden overgebragt Wat hier van ook hct gevolg zijn moge, wij kunnen niet anders dan ons hartelijk verhengen over het goede, dat aldaar reeds beeft plaats gehad, en onze hoop uitboezemen, dat er niets zal ondernomen worden om dit verdienstelijk volk weder in slavernij te dompelen, en dat de onafhankclijkheid door hetzelve, ten koste van 200 veel lijken verkregen, ongestoord tot de nakomelingschap mag worden overgebragt --- Page 110 --- DE NEGER-STAAT V N I F: SINT- DOM IN GO Geschetst in een zittreksel uit het fransche geschrift des Nogers Baron DE VASTEIJ ; Minister van den gewezen Koning CHRISTOPHE (HENRIJ 1.) D it boekdeel, uit twee honderd bladzijden bestaande, is door cenen neger vervaardigd. Hij schreef hetzelve bij gclegenheid; het Zij van het werk des heeren DE PRADT, over de volkplantingen en de tegenwoordige omwenteling van Amerika, het zij van het geschrift ten titel voerende: Nieuw stjsthema van kolonisatie van St. Domingo door den heer LE BORGNE DE BOIGNE. De schrijver, gelijk men ligt kan vermoeden, hevig vooringenomen tegen de Fransche natie in 't algemeen, en tegen de schrijvers, die de daarstelling eener andere orde van zaken, dan die welke thans in het koningrijk van Hai- --- Page 111 --- ( 77. ) vinden; als mogelijk beschonwen. Haiti plaats eene sterke kriDit geschrift is bijna geheel en de Franschen', de ex-kolonisten, tiek tegen die eene rol op sommige bijzondere personen 2 Het werk St. Domingo pleegden te spelen. voornamelijk ingerigt om in het hart schijnt eenen geweldigen van" den jonge kroonprins allen die zich haat aan te kweeken, tegen van onmogten beijveren, het grondheginsel in de volkplanting wederom : in derdrukking te voeren. menschen die de eer beminen en de C Alle in waarderen, 22 roept de schrijver C glorie om de zijne inleiding uit, ( zijn naijverig te van het algemeen gevoelen < goedkeuring al de souvereinen en al de naC verdienen, magt onderworpen; ; < tien zijn aan deszelfs braveren en < zij die het algemeen gevoelen onzinnigen, die op zoodanige < honen zijn welke:het masK zedelooze vrouwen gelijken, blozen." K ker hebben afgeworpen en nimmer ( Men kan ons derhalve op geene gevocliwijze aanranden, dan < ger en beleedigender het eenen men ons bij algemeen A wanneer zoekt te geven, en: in ons ( kwaden naam hetwelk voor den < datgene te benadeelen, is: de eer en de allerdierhaarst ( mensch welk volk op de wereld behoeft ( glorie! Ei! ( meer , blozen." K ker hebben afgeworpen en nimmer ( Men kan ons derhalve op geene gevocliwijze aanranden, dan < ger en beleedigender het eenen men ons bij algemeen A wanneer zoekt te geven, en: in ons ( kwaden naam hetwelk voor den < datgene te benadeelen, is: de eer en de allerdierhaarst ( mensch welk volk op de wereld behoeft ( glorie! Ei! ( meer --- Page 112 --- ( 78 ) 97 meer de goedkeuring en de 39 tien dan-dat van Haiti? achting der: n8- >> welk nog: Z00 vele (Dat volk, op het 52 vooroordeelen obregtvaardighesdlen en rusten; dat volk, welks' staat35 kundigt en zedelijk aanzijn 59 luchtverschjnsel is in del nog maar een 39 menschen, die door oogen van zoo vela hunné blind zijn.", hartstogten ver9) Wij zwarten en gelen, sedert ecuvren 55 het juk der onder slavernij en . der: domhéid 99 bukt, tot de laagste bezigheden ges 5, welke pogingen moeten wij niet gedloemd, >) hoe veel aanenden. standvastigheid, wijsheid ' en' >7 niet bezitten, om onze stam : te déagd 5, welke nog' in bocijens zucht herstellen, 9, ternis wandelt, en nog in duiswaar heen wij ook: onze >, blikken wenden kumnen.., 52 In'den! strijd overwonnen, betwisten 2). vijunden ons het bezit van onze natuurlijke krach99 ten niet meer; ; zij hebben bewijzen 27 dat wij met "kracht, dapperheid gehoeg, cii moed >> zijn begiftigd, maar zij verbeelden zichi >> dat.ons: vernaft, al te bepaald, ons- nog, 95' noegzame hekwamileden, van getalenten enikuns >> diglieden beroofd om ons hin) den >) loopbaan te besturen. Wij zullenlen politieken >) tegendee! pogen le van' 'het overtuigen," door onder >> hunne oogen de onderschieidene vorderingen te bren- >> zijn begiftigd, maar zij verbeelden zichi >> dat.ons: vernaft, al te bepaald, ons- nog, 95' noegzame hekwamileden, van getalenten enikuns >> diglieden beroofd om ons hin) den >) loopbaan te besturen. Wij zullenlen politieken >) tegendee! pogen le van' 'het overtuigen," door onder >> hunne oogen de onderschieidene vorderingen te bren- --- Page 113 --- ( 79 ) welke wij in. den staat. der gezel- < brengen, hebben.". ( ligheid. gemaakt hetgeen men den ( Wij hebben.niet vergeten die. den, Keizer ( genen heeft te. last gelegd, slechts omringden, en zich ( DESSALINES ophiel- ( met list, eigenbelang. en omkooping: dat zij, namelijk, voor 2 dit opper- < den; alles bedekten hetgeen lij, Z00. voor (, hoofd ( s'lands algemeen, als tot zijn bijzonder gehad. moeten. weten, en dat. zij de be- (. luk, bil- ( werkers van zijnen val waren gewecst; bescluldigingen voor ( lijke en verschrikkelijke hen die dezelve waarlijk verdienden'; maar ( voor. den ecrlijC grievend en. onverdragelijk dienaar, ( ken : man, voor deti getrouwen zich zelven overtuigd. L.is, zijn vorst ( die bij vaderland wel gediend te hebben: ( en zijn staatsdiénaan Elke burger, elke openbare: : C en aan zijn vaderC is aan zijn gouvernement verschul- ( land de schatting van zijn vernuft: indien een getronwe onderdaan: ver-- ( digd; waarheid. tc. ontC. pligt is zijnen souvercin.der C dekken,. zelfs dan wanneer: hij weigerent dezelve te hooren, met. hoe veel meer C mogt zich dan beijveren die waarheid ( regt moet hij C mede te deelen aan den grooten en edelvorst die eischt, dat men hem de- < moedigen zal. Mijne kindeC zelve openhartig zeggen ( ren --- Page 114 --- I 80 ) ( ren (zoo sprak de koning van Haiti dikwijls tot den genen die hem ( mijne oogmerken zijn zuiver; omringden < ben een mensch en kan ; maar it C driegen mzj derhalve begelijk een dezer menschen; indien C 8i ziet, dat ik dwaal, ( regt mij der waarheid geef ik Ze het ( denkwaardige te zeggen. Gewoorden die het ( dragen van de grootheid en de verhevenheid getuigenis ( der ziel van den souvérein, die dezelve ( heeft uitgesproken." Nadat de schrijver hevig heeft uitgevaren tegen de dagbladen, waarin men het voorbeeld van Haiti als gevaarlijk voor de slaven kolonien voorstelt, drukt hij zich aldus uit: 27 Het is vergeefs, dat de ondeugd, het belang en del staatkunde onzer staatkundig vijanden van "ons aanzijn een schrikheeld zoeken te vormen. voor de Mogendlieden welke in nabijheid volkplantingen bezitten. onze Sedert en twintig jaren in revolutien en acht vreedzaam vijftien in het genot van vrijheid. en onafbankelijkbeid doorgebragt, zien wij niet, dat deze orde van zaken de naburige gen ontrust heeft. 73 volkplantin35 Nimmer hebben, wij ons, het zij 9, of achter de hand, met de zaken, buiten openlijk >) eiland bemoeid; onze ons regeringsyorm en onze wet- onze Sedert en twintig jaren in revolutien en acht vreedzaam vijftien in het genot van vrijheid. en onafbankelijkbeid doorgebragt, zien wij niet, dat deze orde van zaken de naburige gen ontrust heeft. 73 volkplantin35 Nimmer hebben, wij ons, het zij 9, of achter de hand, met de zaken, buiten openlijk >) eiland bemoeid; onze ons regeringsyorm en onze wet- --- Page 115 --- ( 81 ) 3 wetten wisten wij wijsselijk te verdedigen en ons' heeft zich altoos gouvernement 1> naar de grondbeginsels der stiptste onzijdigbeid omtrent alle, het zij.geallieerde of neu97 s) trale, Mogendlieden gelragen;sedert vijftien wapperen hare vlaggen in alle onze 13 jaren havens, en hare onderdanen genieten er de -92 93 voordeelen van onzen handel en: de.bescher- >> ming onzer wetten." 99 Begeert men een treffend voorbeeld, dat 3> onze nabuurschap volstrekt niet gevaarlijk 99. voor de volkplantingen is, ZOO beschouwe men het Spaansch gedeclte, aan het onze 95. >) grenzende, en door slaven bevolkt; zij gaan $3 en komen dagelijks op onze markten en 92 keeren vreedzaam tot lunnent terug, zonder cenigzins verontrust of gedwongen te wor= feesten ell vermakelijk39 den; op openbare 97 heden, verschijnen zij binnen onze grens73 palen, om deel in onze dansen en uitspan- >> ningen te nemen; en: dikwijls heeft men eene slaven statiglijk zien groep Spaanschie 9> dansen, op het geluid hunner guitarren, 33 nevens eenen hoop vrije Haitianen, die, 17 door hunne trommels; sprongen en luidwuchtige zangen, de lucht deder weérgal- $3 men: De avond valt, de groepen verdeelen 92 zich, de Spanjaard keert vrecdzaam haar F is zij- --- Page 116 --- ( 8z ) 95 zijne haardstede, de. Haitiaan naar zijnen 9, gewonen arbeid terug, onder het geroep 92 van leve dè vrijheid! leve dè onafhanke55 lijkheid!.. >>. Elke natié kan zich op het bezit harer 99 helden en wetgevers beroémien; wij kunnen 99 dit ook op de onzen doen ; wij waren naar99 welijks tot een maatschappelijk ligchaam 39 vereenigd, of hadden ook réeds een mo79 narchaal en vaderlijk. gouvernement. daarge33 steld. Gelijk de wijze NUMA en dé groote 99 ALFRÉD', bield HENDRIK zich met het 93 Scheppen van instellingen en het geven van 22 wettén bezig!" s> De vorm van het gouvernement hetwelk 95 wij verkozen hebben, de organisatie van 9> hetzelve, de inwendige orde door ons in 9> de onderscheidene takken des staatsbestuurs 9) ingevoerd, bewijzen genoegzaam, dat wij 99 geene vreemdelingen in de beoefening der s5 wetgeving waren." 35 Wil men voor een' oogenblik den staat 9> van vernedering, in welken wij, nu vijfen9> twintig jaren geleden, waren gedompeld, met 93 onzen tegenwoordigen beschaafden tocstand 35 vergelijken, dan zal men kunnen oordéelen 95 over de pogingen, - welke wij moesten doen; 3> om; zonder vreemde hulp; aan ons zelven 39 over emdelingen in de beoefening der s5 wetgeving waren." 35 Wil men voor een' oogenblik den staat 9> van vernedering, in welken wij, nu vijfen9> twintig jaren geleden, waren gedompeld, met 93 onzen tegenwoordigen beschaafden tocstand 35 vergelijken, dan zal men kunnen oordéelen 95 over de pogingen, - welke wij moesten doen; 3> om; zonder vreemde hulp; aan ons zelven 39 over --- Page 117 --- 83 ) tot onze eigene hulpbronnen 1) overgelaten, verwezen 7 ons uit der staat van domheid 9) te redden, in welke de 93 en barhnarschheid 99 slavernij ons gebragt had." 99 Is wel ooit eenig volk lager en ongelnkHeeft wel ooit cenig volk, >> kiger geweest? tot de herwinning zijner regten meer stand- >> en moed aan den dag gelegl? 9) vastigheid 25 Heeft eenig volk wel ooit meer pogingen en edelmoedige gedaan, om tot 9> opofferingen 2> - vrijheid en onafhankelijklicid te geraken?" Geen volk immers heeft ooit meer vatbaars2 99 heid voor kunsten en weténschappen, en meer ijver om dezelve zich eigen te maken s> dan dat van Haiti betoond ? Ten einde zich eeni juist denkbeeld van 9> onze vordering en beschaving, kunsten en s te vormen, moet men vooral 35 wetenschappen in het oog houden wat wij waren, en wat s wij thans zijn." jaren geleden waren wij in 9> Vijfentwintig de slavernij én de volstrektste onwetendheid 1) wij hadden hoegenaamd geen 32 gedompeld; denkbeeld van menschelijke zamenleving, wisten niets van het geluk noch van ee17 wij aandoening des gemoeds, onze nataurs) nige waren zoodanig >> en zedelijke eigenschappen, vernederd onder den last der slavernij, dat F 2 22 ik, --- Page 118 --- ( 84 ) 95 ik, dic thans dit schrijf, mij verbecldde, 3) dat de wereld zich niet buiten het bercik, 33 van mijn gezigt uitstrekte, mijne denkbeel37 den waren Z00 cng beperkt, dat de aller35 cenvoudigste" dingen mij onbegaijpclijk voor- >5 kwamen, en al mijue landgenooten waren 99 even ZOO omwetend en zelfs dommer dan ik, >> indien het mogelijk ware zulks te zijn *, 99 Thans worden de burgerlijke administra99 tive en militaire ambten bij uitsluiting door 9> Haitianen s bekleed, dewijl geen vreemdeling 25 op Haiti cenige openbare bedieningen mag 29 waarnemen. 3 de: gebiedende noodzakelijkheid - 95 heeft alles gedaan; de meesten hebben zich 72 door middel * van boeken onderwezen. Ik 9> heb . velen gekond, dic uit zich zelyen, 35 zonder onderwijzers, lezen en schrijven lcer39 den ; zij wandelden met hunne boeken in, 9j de liand; raadpleegden de voorbijgangers; >2 na verzekerd te zijn, dat zij lezen konden, ver99 zochten zij hun te zeggen wat dit of dat s7 woord beteekende, Zoo hebben velen lezen 95 en schrijven geleenl, zonder de hulp der op7> voeding, schoon zij reeds zekere jaren bc99 reikt'hadden: zij zijn notarissen, procureurs, 93 advokaten, reglers, administratenrs gewor99 den," en deden de gansche wereld wegens P> dc gezondleid van hun vernuft verbaasd staan. 92 Men zen konden, ver99 zochten zij hun te zeggen wat dit of dat s7 woord beteekende, Zoo hebben velen lezen 95 en schrijven geleenl, zonder de hulp der op7> voeding, schoon zij reeds zekere jaren bc99 reikt'hadden: zij zijn notarissen, procureurs, 93 advokaten, reglers, administratenrs gewor99 den," en deden de gansche wereld wegens P> dc gezondleid van hun vernuft verbaasd staan. 92 Men --- Page 119 --- ( 85 ) : 7) Mén " kan dus met volle regt vermoeden, >> welke menschen 2ij zouden geworden zijn, >> indien zij de hulp en de. middelen eener be- >) schaafile opvoeding genoten hadden; anderen >5 zijn door cigene oefening, schilders en beeld- >> houwers geworden, en hebben, door hunnen 3) arbeid, de verwondering der vreemdelingen 9> tot zich getrokken; andéren worden bouwverwers, en 9> meesters , werktuigkundigen, huune ande3> allen zijn in proeven geslaagd; 9> ren eindelijk hebben zwavelmijnen geledigd, in aan die? van 3> en, gehotwen, gelijkvormig salpcter en uitmuntend 1 buskruid 9> Europa, 9) vervaardigd, * zonder eenige hulp dan die 99 welke zij uit schei- en mineraalkundige werken opdeden. 27 92 9> Maar de kunst in welke wij; zonder te-. 99 genspraak, de mceste vorderigen gemaakt hebben, is die des oorlogs; en dit is niet 3) te verwonderen, dewijl wij, sedert het jaar 39 1790; bijna altoos in' de noodzaketijkheid 99 waren; den krijg te voeren >, 9) In onze eerste jaren waren onze denkbect79 den omtrent den oorlog onbepaald; het ge 29 bruik van schietgeweer was ons onbekend; 29 wij begaven ons ,) zonder orde, in verwarde tén houten sabels, stokken 99 hoopen strijde, 9) met ijzer beslagen, braadspeten, ijzeren F 3 hoe- --- Page 120 --- ( 86 ) 99 hoepels tot sabels gevormd, dienden ons tot 99 wapenen ; wij wierpen ons in wanorde op 99 het vijandelijk geschut; duizende Haitianen 99 moesten als slagtoffers van hunnen moed en >> van hunne vermetelheid omkomen." 3) Wij wilden ook onze artillerie hebben, en 9> vonden kanonnen van Bamboes uit; doch 99 met elk schot vloog het kanon in duizend 39 stukken, en bragt ons zelven meer kwaad 95 dan den vijand toe; ik haal dit slechts aan M om een denkbeeld te.geven, tot hoe ver zich 9> toen onze militaire talenten nitstrekte." 99 Van tijd tot tijd leerden wij ten onzen 29 kosten den oorlog voeren, 9 en in linie van 33 bataille strijden ; onze verschillende aorlo9> gen met de planters, de Spanjaarden, de -99 Engelschen, de Franschen, en vooral onze 99 burgerlijke onlusten, deden ons verbazende 97 vorderingen in de krijgskunst maken, Z0099 danig,dat de. gehcele bevolking van mannen, 33 die eenen zekeren onderdom bereikt hebben, 99 alleen uit oude soldaten is zamengesteld; en 99 men zou - er weinigen onder vinden, die nict 93 met de roemrijkste wonden bedekt zijn !" .9) Onder de groote menigte rampen welke 99 wij van : de Franschen geledcn hebben, zijn 99 wij door eenige weldaden beloond; de armée 9> van LE CLERC was uit eene groote menigte 93 mi- bevolking van mannen, 33 die eenen zekeren onderdom bereikt hebben, 99 alleen uit oude soldaten is zamengesteld; en 99 men zou - er weinigen onder vinden, die nict 93 met de roemrijkste wonden bedekt zijn !" .9) Onder de groote menigte rampen welke 99 wij van : de Franschen geledcn hebben, zijn 99 wij door eenige weldaden beloond; de armée 9> van LE CLERC was uit eene groote menigte 93 mi- --- Page 121 --- ( 87 ) 97 militairen van schitterende talenten, goede kundige en zeer bekwame offia ingenieurs, wij heb99 cieren der artillerie zamengesteld; ben allen min : of meer ons yoordeel met 59 hunne lessen gedan, het zij dat wij met of hen streden. Thans worden wij door 95 tegen bij die welke ondervinding, gevoegd 35 eigene verworven hebben, naar evenredigheid 95 wij sterker dan wij zulks voor99 onvergelikelijk kunst des oorlogs is ons 22 heen waren; de geworden n;. de belegeringen 93 gemeenzaam of hebben, de p welke wij gedaan 1 geleden forten en_sterke plaatsen door. ons aangelegd, de vorderingen welke 99 bewijzen genoegzaam der steden 35 wij in het aanvallen en verdedigen hebben." 3 gemaakt dc weten27 Wij ocfenen ons in wiskundige wij. hebben cene koninklijke ge- .9 schappen; 29 schut-, bomben- en kogelgieterij anngelegd." Onze artilleristen, bombardiers en kano92 niers zijn uitmuntend; onze grenadiers en zouden het, aanvallender wijze te werk .22 jagers met de beste troepen der wereld .39 gaandc, tot en om den .39 kunnen wagen; ; hinderlagen te verontrusten., > is liet onmogelijk .99 vijand beter soldaten dan onze ligte troepen,en onze .22 dahomeijs te vinden; onze ka- .99 koninklijke vallerie heeft goede paarden en is wel ge9> F 4 0e- --- Page 122 --- - 88 ) 97 ocfend, cn in staat, de gelegenheid zich 97 daartoe opdoende, eenen ZOO hevigen als 23 schitlerenden aanval te * ondersteunen, e 99 Indien wij, dadelijk na het vestigen onzer 9) onaflankeljkheid, verstand genoeg bekomen 2) hadden, oIn nationale scholen en kollegien 99 op te rigten, ten einde het openbaar onder22 wijs te verspreiden, dan zouden wij thans 29 veel meer verstandige menschen hebben, en 9> veel verder gevorderd zijn, dan wij ons tot >2 nu toe bevinden." >> Wij kunnen dan niet anders dan het 3, onherstelbaar tijdverlies beklagen hetwelk >) wij geleden hebben! Vijftien jaren onafhan27 kelijkheid, vijftien jaren oefening verioren; 2 welk een altoos beklagenswaard verlies! d 27 Hoe vete kundige en in alle wetenschappen 29 geoefende mannen zouden wij thans niet be29 zitten ? Indien ik het geluk had genoten 92 mijne studie geregeld te kunnen voorzetten 2) zoude ik die kundigheden verkregen hebben, 2 - 2) welke ZOO noodzakelijk en voor den staats22 man, voor den magistraat en voor den schrij29 ver, die voor het algemeen werkt, 200 on2) ontbeerlijk zijn; dan zoude ik mij voorze39 ker nict-in de harde en wrcede noodzake97 lijkheid hebben bevonden, eene mij onbe3 kende loopbaan in te treden, ten einde eenc 22 po: voorzetten 2) zoude ik die kundigheden verkregen hebben, 2 - 2) welke ZOO noodzakelijk en voor den staats22 man, voor den magistraat en voor den schrij29 ver, die voor het algemeen werkt, 200 on2) ontbeerlijk zijn; dan zoude ik mij voorze39 ker nict-in de harde en wrcede noodzake97 lijkheid hebben bevonden, eene mij onbe3 kende loopbaan in te treden, ten einde eenc 22 po: --- Page 123 --- 83 ) aan te wenden om de giftige pijlen 99 poging vaderlands en der 97 vani de vijanden mijnes menschheid afte kceren p. zouden ons oogmerk slechts ten 7> Maar wij hebben, indien wij door de 97 deele vervuld die der vrouwen der mannen, 22 opvoeding hadden verloren; dan uit het oog >> geheel deugdzame mannen en zedelooze >9 hadden wij en onwevrouwen > schrandere jongelingen >> bekomen; ; de weldaad der >> tende meisjes zich dan over opvoeding moet gelijkelijk >> beide seksen uitstrekken." 97 Moeten dames van edele afkomst, jonge hare bestemd zijn aan die, door geboorte 29 het hof te schitteren, bij hare ouders ver29 ontbloot van de middelen, die ver92 toeven eischt worden tot het ontvangen eener zorg79 opvoeding, welke harer doorluchtige >) vuldige tevens harer bestemming waar7) geboorte en is?" 7> dig zeden hebben invloed op >9 De huisselijke de kinderen volgen het voor- > de openbaren; hunner moeders na ; zij nemen der- > beeld ondengden of dengden 32 zelver zwakheden, der vrouwen nadert dic 21 aan; ; dc opvoeding dan men denkt, en wij 37 der mannen meer zuinige, zouden vergeefs gocde, verstandige, en werkzame huismoeders wen- ; nijverige F 5 >> schen --- Page 124 --- ( go ) 25 schen te bezitten, zonder den s) opvocding, dien van den bijstand der. >> der zeden ?2 a godsdienst en dien. 3) Het volk van. Haiti is 39- were, haudeldrijvende of nog geene nijmanufactuur 33. vorderende natie; golijk de hor. s wij Van de wapenen naar de Romeinenwliegen 93 de ploeg tot de ploeg,, en van wapenen 5 wij zijn 99 en landbouwers tevens." soldaten 3) In lang kunnen wij ons : niet aan alle s takken eener fabrijk bevorderende de 95 mercieele nijverheid en, com. wijden, en daar # rijkste volkén.z zelfs de.tale geene genoegzame 99 bezitten, om daarin te voorzien, armen zullen 99 zulks ook niet dan ten kosten wij 99 bouw kupnen docn; het zoude onzer land9> voor ons zijn de wezenlijke bron onvoordeelig 39 voorspoed, van ons van onzen vermogen en Van 35 rijkdomimen te veronachitzamen, onze 22 voorwerp, hetwelk wij als om een 93 moeten ondengeschikt beschouwen; maar, aan 9) kant, gelijk den.anderen eenc.onaflankelijke natie in zich 99 zelve de voorwerpen van cerste 9) heid bezitten moet, welke zij noodzakelijk-: in 99 oorlog niet ontberen kan, heeft geval van 39. nement wijsselijk gehandeld, ons gouvermet buskruid35 zwavel- en salpeter fabrieken, geschut- bom37 ben- en kogelgicterijen, enz. aan, te leggen. 95 De- 9) kant, gelijk den.anderen eenc.onaflankelijke natie in zich 99 zelve de voorwerpen van cerste 9) heid bezitten moet, welke zij noodzakelijk-: in 99 oorlog niet ontberen kan, heeft geval van 39. nement wijsselijk gehandeld, ons gouvermet buskruid35 zwavel- en salpeter fabrieken, geschut- bom37 ben- en kogelgicterijen, enz. aan, te leggen. 95 De- --- Page 125 --- I - 91 ) 93 Dezè soorten van instellingen tot de verde9> diging des koningrijks onmisbaar, behoeven 99 slechts uitgebreid. en volmaakt te worden, 99 ten einde alleen aan, onze behoeften te vol92 doen; daarbij nog cenige andere manufac9, turen van voorwerpen der uiterste noodza3> kelijkheid voegende, zullen wij voor onze 92 staatkundige huishouding genoeg. 99 hiebben, De kunst, welke allezins verrigt 0s is : om menschelijke bekwaamheden geschikt uit te 99 breiden, de drukkunst, volmaakt en breidt 27 zich 1 van dag tot. dag verder uit. Alle 99 onze opmerkzaamheid moet zich dan 99 den landbouw, het militair op wezen en het 27 openbaar onderwijs vestigen: ons >> nement zal zich in lang slechts gouver57 drie belangrijke met deze voorwerpen hebben bezig te 9 houden; en het zal zijn doel niet kunnen >), bereiken, dan door een goed systema >) staatkundige van luishouding aan te >5 hetielk 1 wel begrepen, wel nemen, 22 boyen alles wel uitgevoerd overdacht en moet worden." >5 Wij kunnen onzen Jandbouv, in >9 van andere beschaafte navolging volken, uitbreiden en > volmaken; wij kunnen nieuwe 7) nieuwe voortbrengselen plantsoenen, 9) onze wezenlijke invoeren, die met belioeften, ên met de ver9) meerdering van onderhoud en bevolking 95 over- --- Page 126 --- ( 92 ) > oyereenkomstig zijn; wij moeten bedenkcn, 9> dat wij opgchouden hebben eene Fransche >> volkplanting te wezen, 9 maar dat wij ons >9 zelvén als een vrij en onafhankelijk koning22 rijk mocten besturen:" >> Door'de werktnigelijke kunsten, het. ge92 bruik van werktuigen, van dieren, en vau 99 onze natuurlijke hulpbronnen, de lucht, het 95 vuur en het water, tôt onzen bijstand in te 29 roepen, zullen wij de krachten van deu 27 mensch sparen en honderdvoudig verdubbelen, 5) ja door deze onderscheidene middelen in: wer9) king te brengen, ons land tot het schoonste, 7) volkrijkste, gegoedste en bloeijendste gewest, 92 en deszelfs bewoners, welcerzoo ongelukkig, 39 tot de gelukkigste menschen der: wereld ma35 ken; gelijk aan, de Fenix, van welke wij het >2 geestig zinnebceld hebben aangenomen, zullen 27 wij veel schooner cn gloricrijker uit onze ascl >> herleven." 22 De proefnemingen van allerlei aard, zija >> altoos kostbaar, moeijelijk en somtijds 92 vruchteloos; maar mcn moct dezelve nog39 tans hewerkstellingen, uit hoofde van de >> onmetelijke voordeelen welke daarvan te >> wachten zijn, en er is veel geduld cn stand99 vastigheid noodig om naar genoegen te 2> slagen; hot is nict op éénen dag, dat men >5 een? >> herleven." 22 De proefnemingen van allerlei aard, zija >> altoos kostbaar, moeijelijk en somtijds 92 vruchteloos; maar mcn moct dezelve nog39 tans hewerkstellingen, uit hoofde van de >> onmetelijke voordeelen welke daarvan te >> wachten zijn, en er is veel geduld cn stand99 vastigheid noodig om naar genoegen te 2> slagen; hot is nict op éénen dag, dat men >5 een? --- Page 127 --- ( 93 ) >. een' bekwamen sclilder, in de bebandeling 99 van het penscel, cen' bouwmeester, cen' >) werktuigkundigen vormt, cven min als men 29 op éénen dag een' gocden landbouwer wor27 den kan; 5 alle proefnemingen slagen niet S altoos; doch dit ook hangt dikwijls van ; toevallige oorzaken af, bct zij, dat men er ? geen goed gebruik van maakt of den aard 7) der zaken nict naar cisch gerandpleegdl >> heef; het klimaat, de jaargetijden, de 27. grond, hebben invloed op binnenlandsche en ?, uitheemsche planten. Een bijzonder per2 soon, menschenvriend en beminnaar van 22. zijn vaderland en van zijnen medemensch 2) zijude, kan ecn edel en waardig gebruik >), van zijne kapitalen maken, wanneer hij in 2> knnsten en handwerken, als mede in den 27 Jandbouw proeven doct, die ter eer en tot >2 voordeel van zija vaderland uitvallen; maar 29 het is voornamelijk de pligt van het gon- >2 vernement, het welk dit maatschappelijk 93 ligchaam besturen en beschermen moct, het37 welk de middelen bezit om die soorten van 37 procfnemingen te doen,. welke door een' :7 bijzonderen persoon hoe rijk 'hij ook moge >9 wezen, niet dan vruchteloos gedaan kumnen >7 worden, daar hij noch de magt noch de 2) middelen tot eene genoegzame uilvoering 95 be- --- Page 128 --- (94 ) > bezit, die tot zulke onderemingen vereischt 2) worden." ? 99 Het gouvernement heeft vele 99 gen gedaan; ; men heeft reeds proefnemin29 haver koorn, garst, gezaaid en ingezameld, en wij hebben 99 het daidelijkst bewijs genoten, dat, indien 93 wij sedert lang het gebruik van deze voeds) zame produkten hebben moeten >) zulks alleen aan de missen; en de kwandardigleid vercenigde belangzieke pogingen der ex-ko9) lonisten met hunnen alleenbandel is 37 schrijven; de toe te Carthagers, ten einde de 9> lianen hun juk des te beter te kunnen Sicip7 dringen, verboden hen op doodstraf koorn' op99 bouwen; onder de koloniale te 3> het op St. Domingo mede regering, was >> te zaaijen of wijn te teelen verboden, koorn ; op welke >> beide verrigtingen men de gestrengste straf: 99 fen gesteld had." 35 Dank zij onze wetten en s) den landbouw, de reglementen op wijze en 7, staatkunde van onzen doorluchtige voorzigtige 3> de inzameling van levensmiddelen souverein, enz. is 9, thans verdeeld; men heeft eene 95 banannenboomen op al de plantaadjen menigte 99 kweekt; levensmiddelen en allerlei aanges 3) Van granen worden nu in menigte soorten de 3) vlakten en boven op het op gebergte, op voor 23 den , de reglementen op wijze en 7, staatkunde van onzen doorluchtige voorzigtige 3> de inzameling van levensmiddelen souverein, enz. is 9, thans verdeeld; men heeft eene 95 banannenboomen op al de plantaadjen menigte 99 kweekt; levensmiddelen en allerlei aanges 3) Van granen worden nu in menigte soorten de 3) vlakten en boven op het op gebergte, op voor 23 den --- Page 129 --- ( 95 ) ;5 - den vijand ontoegankelijke plaatsen voortge- > bragt. In dezen oogenblik teelen wij niet een >) goed gévolg Erigelsche aardappelen, deze 9> vrucht en andere uithéemsche voortbrengsels >> zullen onze middelen van bestaan vrij wat 93 vermeerderen. Een volk moet inzijne voor35 naamste behoeften voorzien'; want wanneer 93 lij van dén vreemdeling zijni onderhoud ver 39 wacht, is bij de : meestér van zijn bestaan 27 niet méér, maar geeft zich geheel aan is hem over. 99 De landbouw, de eerste aller kunsten, s s). is onder ons geéerd en geacht; de arbeid 32 wordt als de vader der dengden en de 95 ledigheid "als de moeder aller ondcugden >2 beschouwd: jaarlijks, op deni 15den April, 2> het tijdstip waarop dén lieuchelijken zaai29 tijd begint, vieren wij het fecst van den 99 landbouw, met pracht en met luister tevens 5s al de veldbewoners in den omtrek ; 3, Sans-Souci begeven zich dan in van menigte 3) naar het paleis, en doen er de lucht door s2 hun vrolijk gezang weérgalmén; men ziet 3, hoe zij, met de schoonste vruchten, de wel27 riekendste bloemen ; kortôm met al de 25 rijkdommen van cenen vruchtbarèn grond 39 beladen, aan H. H, M. M. hunne geluk2, wenschingen, en hunne eerbiedige lulde 22 ko- --- Page 130 --- ( 96 ) 83 komen brengen: Konden onze gevloekte 5s dwingelanden zich met hunne eigenc oogen 93 overtuigen, konden zij als door tooverkunst 93 naar het paleis van Sans-Souci, op dien >> heuchelijken dag, worden overgevoerd $ dan 29 zouden zij onze doorluchtige Souvereinen te ?, midden van deze gocde en nijvere landbou9> wers van beide seksen, gclijk tcedere ouders 29 onder lunne kinderen, aanschouwen; dan 2 zouden zij,, in plaats van lijdende en onge22 lukkige wezens, in den staat van naaktheid, 55 door honger, ellende en slavernij gefolterd, $5 gelijk zij voorheen waren, te zien, mannen 29 vrouwen en kinderen' aantreffen, zindelijk en smaakvol gekleed, schitterende van blijd22 29 schap, gezondheid en geluk.". Niemand Haiti verstaat beter de op staat- en landhuishoudkunde, dan onze 9> doorluchtige en welbeminde Souvercin; men beoordeele zulks naar de orde door-hem in 9s zijne onderscheidenc paleizen, kasteelen en 99 andere Jaudgoederen, als mede in de onder- ?, scheidene takken van het staatsbestuur inge59 voerd; over welke laatste de koning ais cen huisvader, ondanks de lastertaal onzer 7) goede vijanden; wijs, voorziglig en zuinig waakt." $2 AAN- de Souvercin; men beoordeele zulks naar de orde door-hem in 9s zijne onderscheidenc paleizen, kasteelen en 99 andere Jaudgoederen, als mede in de onder- ?, scheidene takken van het staatsbestuur inge59 voerd; over welke laatste de koning ais cen huisvader, ondanks de lastertaal onzer 7) goede vijanden; wijs, voorziglig en zuinig waakt." $2 AAN- --- Page 131 --- AANHANOSEL V A N AARDRIJKS. EN GESCHIEDKUNDIGE OPHELDERINGEN, T O T STAVING DER VORENSTA AND E STUKK EN. S. Domingo was het derde eiland de onsterfelijke hetwelk COLUMBUS, op zijne altoos gedenkwnardige ontdlekkingsreis, kennen leerde'; hij noemde hetzelve Spaansche taal aanvankelijik in' de sche Espannola, dat is het SpaanEiland. Hier uit is vervolgens keerdelijk, geheel te onregte "en verHispaniola, gezegd klein- ontaalkundig ten. Toen echter zijn Spanje, gespro A stad zoon op dit eiland céne vestigde, welke hij ter eere zijnes vaders St, Domingo noemde, werd deze lengskens naam alalgemeen en eindelijk aan het sche ciland gegeven, en bleef ook tot in gan- de nieuwste tijden de meest gewone, belalve de Franschen dien dat naam 5 volgens hunnen tongval, in St. Domingue veranderden. inlanders echter noemden let De ciland, toer G ço- --- Page 132 --- ( 98 ) - A COLUMBUS aldaar aankwam, Haiti, ook Cijana (hoewel dit laatste slechts eenen bijzonderen omtrek aanduidde), de eerste naam heeft hetzelve- in het tegenwoordig tijdvak der omwenteling weder aangenomen. De ligging des eilands is tusschen de 17 gr. 20. min, en 20 "gr. noorderbreedte en de 68-74 gr. 30 min. westelijke lengte. Het heeft dezelve strekking alsJamaika, en ligt ten oosten van dat eiland, ten noordwesten vormt er de zee eenen grooten inham, gelijk zulks bij Cubi mede gevonden wordt. : Het eiland levert voorts eene menigte bogten op, en rondom hetzelve liggen ten oosten het eiland Portorico, ten westen Jamaika, ten zuiden de groote Antillische zeegolf of de Karaibische zee, ten noordwesten Cuba en ten noorden eene menigte kleine eilanden, die. een vervolg der Bahama- eilanden uitmaken. St. Domingo wordt voor het rijkste en yruclitbaatste onder alle Antillische eilandens gehouden. De grootheid van 1 hetzelve bedraagt 1,390 vierkante mijlen, de lengte 80 mijlen van het oosten naar het westen, de breedte op de meeste plaatsen tot aan den noordwestelijksten inham 15-20 mijlen. De omtrek wordt op 300 mijlen gerekend. Voor de revolutie op dit.: eiland, sedert. 1794,: werd zij, a in het Fransch clitbaatste onder alle Antillische eilandens gehouden. De grootheid van 1 hetzelve bedraagt 1,390 vierkante mijlen, de lengte 80 mijlen van het oosten naar het westen, de breedte op de meeste plaatsen tot aan den noordwestelijksten inham 15-20 mijlen. De omtrek wordt op 300 mijlen gerekend. Voor de revolutie op dit.: eiland, sedert. 1794,: werd zij, a in het Fransch --- Page 133 --- ( 99 ) gedeelte geFransch én. Spaanscli scheiden;, het oostelijk en het grootste gedeclte was onder de Spaansche, het westelijke en kleinste stond onder de Fransche heerschappij. bévatte langs de kust, de Het laatstgenoemde lange, meestendeels 5 mijlen breede landtong, maar ook in het breedtegen over Jamaika, Franste gedeelte ten noorden nog de Kamp çois, ook enkel - dè Kaup geheeten; en maakt ongeveer een derde' gedoclte van bet eiland uit Thans heeft deze ver gatische en het voormalig Fransch deeling opgehouden, gedeelte des eilands is na' de nieuwe organisatie in' zekere provincien verdeeld. COLUMBUS ontdekte het eiland oP den 6det December 1492, en de Spanjaardén wisten: aldra, door liefkozingen en kleine' geschenken, s der' vreedzame Eilanders te: het vertrouwen verbaasd over de winnen, die aanvankelijk vreemde verschijning der nieuwe aaukomelinhen levensmiddelen en ververschingen in gen, aanbragten, hen ook de goudmijnen menigte aanwezen, en van dit me en goudstroomen meerderen voortaal zelfs op hunne begeerte raad gingen afhalen; doch van welke goed hartigheid zij reden hadden zich te beklagen, handelden hier als overal, want de Spanjaarden de zij mishandelden de goede ingezetenen op G 2 sl- --- Page 134 --- 100 - ) alleronmenachelijkste wijze, 8t. toen, wegens het Van daar komend Domingo was eerste eu beste kolonie der goud; de West-Indien. Deze Spanjaarden in de de inboorlingen schatten namen eçhter met zigtbaar af Eene reeks van o0rzaken, van welke deeene dan de andere, nog verderfelijker was delijke voornamelijk echter de schaPerte, vollas-verduisiagen bragten. naar Mexiko enSt. Domingo door eindelijk de volkplanting ' op dat zij in-het den tijd ZOO in verval, door jaar 1717 het. moederland slechts nog een cenig schip bekend welk alle drie jaren derwaarts bleef, het1756, te Barcelona, ging. De in opgerigtte handelmaatschappij; ten einde de stellen, alsmede de volkplanting te heralle Spaansche vrije vaart in 1766 aan zonder gevolg. Reeds scliepen in toegestaan , bleven de Franschen het jaar 1625 deden met de onachtzaamheid der Spanjaarden hun voordeel, gelschen, die door, dedlen, met de Enaangevoerd, zekeren WARNER werden verdeelden de eene landing op het eiland, en door de kusten des lands, welke zij inboorlingen en andere laten vonden, ongestoord beivoners ver-. waren de cerste stamvaders onder zich. Zij Boukaniers en van die Van gene berachte vers, die men Flibustiers alomberoemnde zeerooin het jaar 1630 door de noemde, Nadat: zij Spanjaarden van St. Chris- angevoerd, zekeren WARNER werden verdeelden de eene landing op het eiland, en door de kusten des lands, welke zij inboorlingen en andere laten vonden, ongestoord beivoners ver-. waren de cerste stamvaders onder zich. Zij Boukaniers en van die Van gene berachte vers, die men Flibustiers alomberoemnde zeerooin het jaar 1630 door de noemde, Nadat: zij Spanjaarden van St. Chris- --- Page 135 --- ( 101 ) Christophe (8. Kits) verdreven Waren s Z00 vestigden zij zich in het noorden van St. Domingo, en maakten bijzonder het kleine eiland Za Tortue, digt bij St Domingo en westelijk gelegen, en door de natuur zelve reeds ontoegankelijk gemaakt, tot hunne wapenplaats en het hoofdverblijf Van hunne ondernemingen als zeeroovers , alwaar zij zich, vereenigd, , tot eene' soort van echte demokratische republiek vormden. Van daàr was het voornamelijk, dat zij die hewonderenswnardijge zectogten die zij zelfs tot aan de uiterste Spaansche ondernamen, établissementen in de Stille Zuidzce uitstrekten. Zectogten, die in stoutheid van onderneming en standrastigheithinaes gelijken op de wereld niet hebben. Deze staat van zaken duurde tot veer in het eerste hegin der 18de eeuw. onge- In deze tijd namen de Engelschie en Fransche regeringen nadrakkelijker maatregelen om een einde daarvan te maken. Hier voegden zich andere omstandigheden bij en Z0O werd de heldliaftige roovers-republick der Flibustiers allengskens ontbonden. Ondertusschen had: Frankrifk in het jaar 1697 den formeelen afstand van het noordwestelijk, westelijk en zuidwestelijk gedeelte des' cilands bekomen. De Fransche Regering begon nu den regelnatigen aanbouw des cilands, door middel van kolonisatie, ten' G 3 sterk- --- Page 136 --- 102 ) sterksten te bevorderen. St. Domingo hief zich zigthaarlijk uit zijne vervoormalige nictigheid, en dat met ZOO veel orerhaasting, dat zij: zich reeds in het jaar 1722 tot eenen hoogen graad van Cultuur bad, weten te verheflen, De plantsoenen breidden zich tot in; het ontzaggelijke uit; met en door dezelye steeg de handel dagelijks hooger. De bevolking der Blanken Dam meer en meer toe, Een noodzakelijk gevolg dezer toenemende Culluur een in dezelfile. verbazende was nemende inyvoer van evenredigheid toeder laalsten negerslaven, Hct: - getal nam gestadig toe, door derzelver. vooriplanting op St. Domingo zelve,zoodat zij eindelijk in -het jaar 1799. meer dan. 400,000 zielen bodroegen, terwijl het getal der blanken naauwelijks 134,000 beliep. Onder deze bevonden zich eene groote menigte of zoogenaamde lieden Mulatten van de is te zeggen kinderen die uit de klenr, dat van blanke vermenging teeld manspersonen en negerinnen waren. Zeer vele van dezen waren door gehunnen vaders gewettigd en als de van derzelver nalatenschop erfgenamen ongetreden, zoodat zij een groot deel, der plantaadjen in. lunne magt kregen. Echter waren zij tot de uitbarsting der Fransche Revolutie ambten en openbare van alle bedieningen in. de kolonie, ont- van blanke vermenging teeld manspersonen en negerinnen waren. Zeer vele van dezen waren door gehunnen vaders gewettigd en als de van derzelver nalatenschop erfgenamen ongetreden, zoodat zij een groot deel, der plantaadjen in. lunne magt kregen. Echter waren zij tot de uitbarsting der Fransche Revolutie ambten en openbare van alle bedieningen in. de kolonie, ont- --- Page 137 --- ( 103 ) ofschoon zij overigens het. ontstoken gebleven, voorregten mct vrije genot, der burgerlijke Onder deze Mulatten lieden hadden. e gemeen lieden van 8 talenten en van meer vond men hunne blanke beheerschers zedelijkheid dan derhalve natuurlijk, dat zij bezaten, het was gevoclboven de.blanken hunne meerderheid door de Revolutie den, toen de in Frankrijk der denkbeelden van de gelijkheid opgewekte regten ook op de West-Indische Menschelijke Zij wilden deze' Eilanden werd overgeplant. ook in lun vaderland doen gelden 2. regten dat zij doch begingon den ernstigen misslag, hunne ook de negers,. die aan hen, wegens in kleur en gestalte, meer dan aan gelijkheid blanken verkleefd waren, een te spoedig, de deel daar in lieten nemen. Het wankelmoeder Nationale Conventie, welke, dig gedrag zaken van Frankwegens de binnenlandsche uit het 00g scheen rijks de kolonien gcheel dézer hespocdigde het ongeluk te verliezen,. Een dekreet der Nationaleschoone kolonie, den Mulatten Conventie van 15 Mei 1792 gaf het, regt aan de gewone koloniale bijeenkom- door sten deel te nemen, welk gunstbewijs ander dekreet van den 24sten December een weder werd opgeléven. Maar' daaraanvolgende Mulatten wilden zich hetgeen hen eénmaal' de G 4 ge- --- Page 138 --- ( 204 ) gegeven was - niet weder laten ontnemen, en verzetteden zich, door de Negers ondersteund, met geweld, en ZaO ontstond op het Eiland een oorlag, die met al de gruwelen der gruwzaamheid werd voortgezet. Op den 13den Junij 1793 werd kaap François, eene der voornaamste steden des Eilands, door de Mulatten en Negers overrompeld; de blanken die den moord ontsnapt waren, begaven zich naar / Noord a Amerika. Uit Frankrijk werden. slechts eenige weinige, troepen naar. St. Do-, mingo gezonden, maar zij werden door de blanken, die nog de overige havens en forten in bezit hadden, zich thans voor de koninklijke partij verklaarden en bij, de Engelsche hulp zochten, niet eens aan land tocgelaten. De Engelschen veroverden wel in September 1793 twee havens en vestingen, maar nadat de Nationale Conventie, door het dekreet van 4 Februarij 1794, den negers in de Fransche kolonien volkomene vrijheid en gelijke regten met de overige inwoners geschonken had, brak de oorlog met meerdere woede- uit, bijna al de blanken werden vermoord, en de Engelschen verloren naderhand hunne gemaakte veroveringen weder. Aan het hoofd der Negers stond TOUSSAINT LOUVERTURE, die op den gden Mci 1801 aan het eiland eene cigene Con- den negers in de Fransche kolonien volkomene vrijheid en gelijke regten met de overige inwoners geschonken had, brak de oorlog met meerdere woede- uit, bijna al de blanken werden vermoord, en de Engelschen verloren naderhand hunne gemaakte veroveringen weder. Aan het hoofd der Negers stond TOUSSAINT LOUVERTURE, die op den gden Mci 1801 aan het eiland eene cigene Con- --- Page 139 --- ( 105 ) Constitutie gaf, door welke hij voor al leven' tot Stadhouder benoemd S zijn en alle slayernij voor eeuwig werd afgeschaft. De oorlog, die Frankriyk met Engeland ter zee voerde, maakte het onmogelijk, troepen naar St. Domingo te zenden, om er de rust weder te herstellen. Nadat echter op' den isten October 1801 de vredes preliminairen tusschen de beide Mogendheden te Londen onderteckend Waren geworden, zond de eerste Consul den Gencraal LE CLERC met cene vloot en 25,000 man troepen naar St Domingo, die op den 3den Februarij 1802 aldaar aankwam. De verdere geschiedenis van 1 St. van Domningo; dien tijd af weder met den ouden naam Haiti bestempeld, of liever die van den tegenwoordigen Neger-s staat oP dit merkwaardig eiland, vindt - den lezer even ZOO belangrijk als grondig geschetst in het hier voorafgaand tafereel Van deszelfs lotgevallen, uit het oorspronkelijk Engelsch (the quarterly Review) in het Nederduitsch overgebragt. Een der nieuwste Reisbeschrijvers (*) spreckt van het eiland St. Domingo, waarop reeds Z0O (*) M. WALTON in the present state %f the Spanisle Colonies, Lond. 1810, G 5 --- Page 140 --- I 106 ) vele duizende Eurapeanen hun akelig graf hcbben gevondlen, als van een cigenlijk, door de natuur met alles wat de zinnen streelen en de oogen boeijen kam, voorzien paradijs. L deze menAN Het is, onmogelijk, zogt hij, s) 73 van 1 het schoone en verhevené naar 92 geling behooren te schielsen. Deze oevery beplant 32. vruchitboomen, welker takken s met Mango : zich onder het gewigt "der daar aan ge9> heclitte oesters buigen : deze velden, be9) ( met den prachtvollen koffijboom 7 s7 groeid welks bloesem in witheid met den jasmijn 92. wedijvert, en in glans de koralen over97 treft, deze heerlijke riet plantzoenen en >, - digt met' Guinea - gras p groenc plekken; welks halmen zich de nutte 9> bedekt, het' over buigzame bambus 1- rict en de 2s pisang, cocos - boom met den golven- :>" majestreuse deze bekoorlijke bosclijes >) den top beweegt, vruchten met gouden >2 van oranjeboomen en à van Akazias, granaat-appel25 pronkende, bier en daar door een klein >> jasmijnstammen, doorsneden ; dit woeste altoos 22 palmenwoud kreupelhout, omgeven door blijvend 2 groen weltiekende aloés, of ingesloten : lieggen van bosschen, waarin de vlij92 oor de bejaarde deze' frissche en klare >> tige. bijen gonzen; ; watervallen van den beken welke in fraaije : 99 af- pronkende, bier en daar door een klein >> jasmijnstammen, doorsneden ; dit woeste altoos 22 palmenwoud kreupelhout, omgeven door blijvend 2 groen weltiekende aloés, of ingesloten : lieggen van bosschen, waarin de vlij92 oor de bejaarde deze' frissche en klare >> tige. bijen gonzen; ; watervallen van den beken welke in fraaije : 99 af- --- Page 141 --- - 107 ) 29 afloop der met digt geboomte bezette ber2>- gen of rotsen, of tusschen gebloemde veld9) tapijten heenslingeren; deze diepe 29 en afgronden - al deze spelen der grotten > tuur te. zamen genomen, maken na- > menigvoudig als een ZOO ontzagverwckkend 25 uit, en vervullen de ziel met eene aandoes geleel >2 ning van bewondering, waarvan slechts die 9> gene zich eene verbeelding kan vormen, die >> hetzalve heeft ondervonden, P Volgens de 3 4 ziger valt de verzekering van denzelfden reiregen op het- eiland St. Do: mingo op bepaalde tijden neder ; de lucht wordt door koele winden heete is vrij gezond. De nadeelen gematigd en de slechte bestaan meer in levenswijze en in de heden, aan welke zich de buitensporig-. hunne aankomst Europeanen bij maat zelve... overgeven, dan in het kliluchtstreck Hunne onmatigheid doct deze voor hen doodelijk zijn. rende den regentijd is de Atmosfeer Geduvochtig en koèle nachten zijn er" niet altoos Orkanen, en. aardbevingen zeldzaam. groote rigten er nu en dan' verwoestingen aan. De hette én koude afivisselende verkoudheid, brengen, voornamelik door: ziekten - voort; waar door ten. en blanken dikwijls in zwardalen. In het menigte ten grave oosteljk en zuidelijk gedcelte van --- Page 142 --- ( 108 ) van het eiland wordt de stormtijd, van April tot November invallende, Winter geheeten. Lente noch Herfst zijn hier bekend. In het noordelijk gedeelte neemt de Winter in Augustus een begin en in April een einde. Dit is de regen-, wind en nevel tijd., wanneer de nachten en morgens frisch, nu en dan koud zijn, : en men zich gaarne aan den haard gaat zitten warmen. Daarna begint de aangenaamsle Lente, die tot de maand Junij blijft voortdaren, wanneer zich. eene verstikkende hette doet gevoclen, welkc tot October aanhoudt. Met November is de herfst ten einde, Dit is de tijd der stormen en der ziekten, voornamelijk die der koortsachtige ongesteldheden, De Leute- en Zomerdagen zijn bekoorlijk. De zon verdwijnt schielijk achter het nitspansel, en men weet er volstrekt niets van den langzamen overgang van den dag tot den nacht en van het licht tot de duisternis. De manesclijn bezit er eene onwederstaanbare tooverkracht. De grond, voornamelijk op de vlakten, is de vruchthaarste, en men kan St.. Dpmingo met regt het rijkste onder de Antillische eilanden noemen. Hetzelve is wel, voornamelijk in de middelste landstreken, zeer bergachtig s maar deze bergen (waaronder de Cibao en de Bawruco de aanzienlijksten zijn) zijn geene naak- zit er eene onwederstaanbare tooverkracht. De grond, voornamelijk op de vlakten, is de vruchthaarste, en men kan St.. Dpmingo met regt het rijkste onder de Antillische eilanden noemen. Hetzelve is wel, voornamelijk in de middelste landstreken, zeer bergachtig s maar deze bergen (waaronder de Cibao en de Bawruco de aanzienlijksten zijn) zijn geene naak- --- Page 143 --- 109 ) naakte onvruchtbare rotsen, maar veel eer langzaam en in groote aangename vlakten af loopende hoogten, welke aan de kusten vele voorgebergten vormen. De oostwaarts leggende gedeelten, weleer aan de Spanjaarden toebehoord hebbende, hebben bij minder bewoners nog minder Cultuur met vele mocrassen 2 en het beste gedcelte des lands wordt nog gestadig tot weiland gebruikt. Hct westelijk derde gedeelte hetwelk den Franschen toebehoorde, is veel beter bebouwd, hoezeer ook hier nog vele woeste plekken gevonden worden. .Het rundvee komt voortreffelijk het eiland voort. In' de op neger 11 oorlogen en onlusten zijn, tot eene onherstelbare schade van het eiland, en ten deèle ook tot die van Buropa, eene. menigte weleer zeer bloeijende plantaadjen geheel vernield geworden. Onder de menigte stroomen, welke naar alle zijden heenvloeijen, en voor het grootste gedeelte bevaarbaar zijn, munten de IJegue, Nieva, Artibonite, Ozauka, Isabelle, 2 Ozama en de Juna uit; ; de overlgen zijn slechts beken. Drie groote Zoutimeren, onder welke voornamelijk de Henriquill en Saumache in het zuidelijke gedeelte opmerking verdienen, schijnen met de zee door onderaardsche holen verbonden te zijn; van tijd tot tijd, bijzonder Wanneer er aard- --- Page 144 --- 110 ) anrdhevingen verwacht worden, hoort men in dezelveeen sterk onderaardsch gedruisch en een hevig bruischen. Het ontbreekt op. a dit eiland niet aan heete bronnen en minerale wateren: In een' berg wordt, zegt men, zulk eene heete bron gevonden, die echter slechts nu en dan, in de Jaatste dertig jaren paauwelijks vier of vijf malen, uit de aarde opborrelt; twee anderen zijn zWavelachtig, enz. Het eiland St. Domingo heeft een groot aantal van voorgebergten en baaijen,. e waarvan wij slechts de navolgende vermelden zullen, Kaap St. Nicolaas, Maria en Tiburon ten westen, Kaap Frangois, la Grange., Isabella en Cabron ten : noorden 7 Samana, Raphacl, Enganno ten oosten, Beata, dgujas en Gravois ten zuiden, de Baai Daupkin, Escocesa, Samana en Azua. De kusten zijn merendeels wel bebouwd, schoon men er ook vele zanderige, kleiachtige en rotsachtige streken aantreft. De noord4 en westkust heeft vele kalkbergen, Van den vloed Nieva (of Naiba) tot aan het eiland Altavela is eene zeer ongelijke kust, welke eene zeer treurige en sombere vertooning oplevert, Men vindt in dezen geheclen omtrek slechts weinig sporen van Cultuur, dewij! de spaansche kolonis- vele zanderige, kleiachtige en rotsachtige streken aantreft. De noord4 en westkust heeft vele kalkbergen, Van den vloed Nieva (of Naiba) tot aan het eiland Altavela is eene zeer ongelijke kust, welke eene zeer treurige en sombere vertooning oplevert, Men vindt in dezen geheclen omtrek slechts weinig sporen van Cultuur, dewij! de spaansche kolonis- --- Page 145 --- 111 ) nisten. van natuur. lui zijn, en aan weinige behocften gewoon, zich alleen met de schapen fokkerij vergenoegen. In het Fransch gedeelte ontdekt men reeds eenige plantaadjen aan de kust. - Onder de rondom St. Domingo verstrooid liggende kleine eilandenis Saona, aan de zuid-oostelijke spits, het aanzienlijkste. De dverigen heeten : Tortue of Tortuga ten noordwvesten, La Pache of het koeijen-ciland en- St. Louis ten zuidwesten, het eerstgenoemde met eenen. zeer vruchtbaren grond en gocde haven;, Gonave in den westelijken inham, en nog eenige kleiné eilandjes. Samana ten oosten is een schiereiland,. hetwelk door eene landengte met St. Domingo verbonden, is. Onder de voortbrengsels van dit eiland kan men de zuiker het hoofdprodukt noemen, daar dezelve, uit hoofde van den vruchtbaren grond, hier beter dan oP de Engelsche zuiker eilanden slaagt. Dit was de reden waarom de Franschen dit prodakt weleer 15 of,20 percent goedkooper liebben kunnen leveren, In het jaar 1789 waren.hier 795 zuikerplantaadjen, met inzamelingen van 163 millioenen ponden, 5000 ponden siroop en 303 oxhoofden rum en Talfia. Elke plantaadje is mct de daarop staande gebouwen, slaven en werktnigen bijna 2 millioenen Franken waardig. Indigo, die bij uitstek, --- Page 146 --- 112 ) stek goed is; waarvan in het voormalig Fransch gedeelte 3160 plantaadjen, met eene winst Vat 1 millioen ponden werden gevonden, Koftij van dezelfde goede hoedanigheid, Dezelve werd eerst in het laatst der vorige eeuw in de middelste gebergten van het eiland, voorheen met ondoordringbare wouden bedekt, met ernst aangekweckt, daar men eertijds de plantaadjen alleen aan de kusten pleegde aan te leggen. In het Fransch gedeelte bevonden zich in het jaar 1789 ver boven de 6000 plantaadjens met eene winst van 70 milioenen ponden, Boomwol een zeer aanzienlijke tak van negotie, waarvan in het Fransch ge: deelte 790 plantaadjen met een produkt van meer dan 6 millioenen ponden voorhanden Waren. Koortsbast boomen van velerlei soorten ; Cacao, in het Fransch gedeelte alleen 54 plantaadjen; Manioc of Cassave, waarvan het sap uit den wortel geperst hier een sterk vergif js en vreesselijke pijnen ja den dood ten gevolge heeft, wanneer het, raauw gebruikt wordt. Versch tot een pap gekookt is die wortel daarentegen, uitwendig gebruikt, een voortreffelijk ontbindend middel. Allerlei houtsoorten, als palmen, ceders, eiken, olmen, rozen- en amandelhont, citroenen en oranje-appelen enz, enz. ; geheele bos- geperst hier een sterk vergif js en vreesselijke pijnen ja den dood ten gevolge heeft, wanneer het, raauw gebruikt wordt. Versch tot een pap gekookt is die wortel daarentegen, uitwendig gebruikt, een voortreffelijk ontbindend middel. Allerlei houtsoorten, als palmen, ceders, eiken, olmen, rozen- en amandelhont, citroenen en oranje-appelen enz, enz. ; geheele bos- --- Page 147 --- ( 113 ) bosschen zijn met dergelijke boomen, opgevuld: voorts tabak, de schoonste vruchten, waaronder vclen tot inleggen geschikt, fraaije. bloemen, Cnz. Onder de dieren vindt men ossen, kocijen, schapen en varkens in overvlocd, tamme en wilde paarden, muildieren, 9 ezels, risschen in menigte, schildpadden, krokodillen, alle reeds opgenoemde West - Indische vogels, bijen, insekten, waaronder een zeer zonderling soort wordt gevonden, Cucugu genaamd, eene soort van - kever, 1 duim lang en * duim dik, hetwelk eenen glans sterker dan dat van 30 Johannes wormen om zich verspreidt, en desavege ook in de plaats ven lantaarns en nachtlicht gebruikt wordt: 3 of4 dezer inscklen in een glas gelegt verlichiten.eene gehcelc kamer. Huu licht is Z00 sterk, dat men het zelfs op den middag zien kan. Zij dooden alle muskieten en muggen in cen-huis, Waarom men ZC vrij laat rondvliegen, nadat men vooraf alle openingen heeft toegestopt. De- Tand krabben zijn ongemeen talrijk en van ongewone grootte op St.. Domingo te vinden. Bij den dag begraven zij zich in den grond en des nachts komen zij weder inl menigte te voorsclijn. Eens traden de Engelschen, door de stilte des nachts begunstigd, met een klein H korps, --- Page 148 --- ( 114 ) korps, op het eiland aan wal, voornemens zijnde het Spaansche leger op te ligten. Reeds had zich de. w eerste linie der Engelschen vormd en stond gereed eene hoogte te bezet- geten, toen zij plotselijk een hevig gedruisch, gelijk aan dat eener in volle draf aanrukkende ruiterij, hoorden. Zich verbeeldende, dat het de Spaansche lansiers waren, teyen welken de Engelschen het niet wagen durfden te staan, begaven deze zich weder aan boord en zagen van hunne onderneming af Het bleek nogtans spoedig, dat het gedruisch door eene schaar van landkrabben veroorzaakt was, die, . bij de aankomst der Engelschen, over het verdorde loof, naar hunne holen de wijk namen, Ter gedachtenis van dit AR zonderling toéval vierden de Spanjaarden den verjaardag hunner overwinning door het krabbenfeest, Waar op een krab van echt goud, ter grootte van een' trommel, in processie werd rondgedragen, Dit zeldzaam stuk werd in de kathedrale kerk der hoofdstad bewaard en bleef er eenen gcruimen tijd; doch de Franschen konden s toen zij het Spaansch gedeclte van het ciland in bezit namen, der verzoeking niet wederstaan, s de krab van zuiver beprocfd goud tot deszelfs eigene bestemming in de smeltkroes - te werpen. Goud trommel, in processie werd rondgedragen, Dit zeldzaam stuk werd in de kathedrale kerk der hoofdstad bewaard en bleef er eenen gcruimen tijd; doch de Franschen konden s toen zij het Spaansch gedeclte van het ciland in bezit namen, der verzoeking niet wederstaan, s de krab van zuiver beprocfd goud tot deszelfs eigene bestemming in de smeltkroes - te werpen. Goud --- Page 149 --- ( 115 ) Goud is hier op de bergen en in de rivieren te vinden, voorts zilver, koper, ijzer, tin, lood, magneet, kwikzilver, kristal, zwavel, steenkolen, marmer, , granit, jaspis, porfijr van eene bijzondere schoonheid, steenzout, amber 7 alabast, 2 zeezout, mineraal water, allerlei versteeningen enz. Aan de kust de Fer, nabij de zee, is een zonderling hol, la grande collini, welke zeven groote grotten of enkelde gewelven heeft, en eene menigte gereedschappen, fetisches en de gebeentens der voormas lige wilde inboorlingen bevat. Zulke onderaardsche groeven of grafholen zijn 'er velen op St, Domingo te vinden, die in haar binnenste, of in deenkelde verdiepingen, eene menigte oudheden en andere zeldzame dingen bevatten. De cultuur van dit fraai en vruchtbaar eiland kon vcel sterker zijn. In het voormalig Spaansch gedeelte waren 1,600,000 akkers onbewoond en de plantaadjen bedroegen in alles 8530. Het Fransche gedeelte is oneindig beter bebouwd, niettegenstaande hetzelve veel kleiner, minder vruchtbaar en minder waterrijk is dan het cerstgenoemdé. Bovendien onderscheidt zich het Spaansch ook van het Fransch gedeelte, door de mindere nijverheid en de menigte van monniken, welker getal over het H 2 gan- --- Page 150 --- ( 116 ) gansche: ciland op: 5000 berckend wordt, schoon, hetzelye sedert de staatkundige verandering op het eiland vecl verminderd is.! In 1730 bedroeg de kapitale waarde van het: Fransch gedéelte aan : plantaadjes, vee cnz. 1482. millioenen franken, en de uitvoer van produkten bijna 130 millioenen. Er waren. 800 zuiker ruim 6000 koffij 54 ca-: cao. 3160 indigo - bijna 800 katoen 1 650 koormplantaaujem, meer dan 100 Tafiastokerijen, 260 veefokkerjen, 90 stcenbranderijen en 80 kalkovens. Sommige Europische moeskruiden komen cr bij uitstek goed voort. De dieren worden er met de bladen en stengels der patatten, de kcppen en bladen van het zuikerriet, het kruid van. Guinca, waar door zij bijzonder vet worden gevoed. Het zacht en teeder groen der velden, die tot de cultuur der twee laatste soorten bestemd zijn, verheft zich op eene aangename wijze togen het somber grocn der boomen en kofijplanteadjen. Uit het hier boven bijgebragte kan men zich gemakkelijk eene verbeelding van den handel op het eiland St. Domingo maken, 200 als denzelven was, voor dat de verwoestingen der negers de blocijende stedcn en plantaadjen verniclden. De in- en uitvoer hield der twee laatste soorten bestemd zijn, verheft zich op eene aangename wijze togen het somber grocn der boomen en kofijplanteadjen. Uit het hier boven bijgebragte kan men zich gemakkelijk eene verbeelding van den handel op het eiland St. Domingo maken, 200 als denzelven was, voor dat de verwoestingen der negers de blocijende stedcn en plantaadjen verniclden. De in- en uitvoer hield --- Page 151 --- ( 117 ) hicld jaarlijks 500 schepen : des moederlands bezig. Van het veel "minder bekend Spaansch gedeelte ontbrcckt het: aan naauwkeitrige opgaven. Alleen Frankri voerde in let jaar 1774 1473 millioen ponden zuiker uit, ter 5 waarde van 49t millioen franken, indigo 1,850,000 4 ponden', waardig 115 millioen franken, kofij, 30 milliocn ponden, ler waakde (van 12 millioen franken. In het jaar 1776 voerde men uit het eiland naar FrankTik aan produkten voor 9o millioen franken, waarvan de tol alleen 6 millioen bedroeg. Ia 1787, 58 millioen ponden zuiker; 70 1 millioen ponden koffij, 73 millioen ponden moscovade, omtrent 7 milliocn ponden kntoen, ruim 1 millioen ponden indigo; nog in" het jaar 1800 werden met 598 schepen (waaronder echter maar één Fransch schip was), vO( r 44,700,000 franken buitenlandsche produkten en goederen ingevoerd. : Vergeliking van den Uitvoer van St, Domingo in het jaar 1789 met dien a van. Ao. 1800. "178g. 1800. Ruwe Zuiker . . 940,632. 167,850. Geraffinecrde dito . 410,226. Koffij . 984,645. 277441. H 5 Ca- --- Page 152 --- 118 ) Cacao 1,753. 945. Katoen 67,056. 23,419. Indigo - 8,475. 19. Hier uit kan. men zich zoowel van de waarde des geheelen eilands, als ook van het onherstelbaar verlies, het welk Frankrijk in zijne West - Indische kolonien geleden heeft, een denkbeeld maken. Zeer. vele zuiker- koffij-. Indigo- en katoen plantaadjen zijn tlians, sedert der binnenlandsche onlusten van 1792, 93, 94 en 1806, Z0O goed als geheel vernield, en de geheele handel, 2 scheepvaart, berocpsbezigheden en verkeering met den buitenlander geheel weg. Over den tegenwoordigen toestand van het eiland is, wegens het gemis van naauwkeurige berigten, volstrekt niets te zeggen. Wij moeten derhalve tot vroegere opgaven onze tocvlugt nemen, Volgens MOREAU DE SAINT MERIJ bedroeg in het jaar 17go het getal aller inwoners op. het eiland, 620,000 ziclen, namelijk in : het Franscli gedeelte 40,000 vrije blanken, 28,000 vrijgelatene en 452,000 zwarten slaven; ; in het voormalig Spaansch gedeelte, in 1795 aan Frankrijk afgestaan, 100,000 zielen, waaronder 10,000 vrije blanken, 20,000 vrijgelatene lieden van de kleur, mulatten en creolen en bijna 70,000 1 negers. De 620,000 ziclen, namelijk in : het Franscli gedeelte 40,000 vrije blanken, 28,000 vrijgelatene en 452,000 zwarten slaven; ; in het voormalig Spaansch gedeelte, in 1795 aan Frankrijk afgestaan, 100,000 zielen, waaronder 10,000 vrije blanken, 20,000 vrijgelatene lieden van de kleur, mulatten en creolen en bijna 70,000 1 negers. De --- Page 153 --- (-119 ) De blanken zijn in den vreesselijken opstand merendeels omgebragt; de oorder negers bewoners, meer dan 1 millioen spronkcelijke voorheen door de Spanuitmakende, waren zoodat men ook hier gejaarden uitgeroeid, dit verlies uit Afrika te vernoodzaakt was, Deze deelen goeden en Negers in te voeren: hunne overige zwarte broeders in West - met want zij Indien het zelfde lot en bestemming worden niet beter dan op de andere eilanden behandeld. Tot hun onderhoud is hen, gein Jamaika, een stuk lands aangewezen, , lijk turkschi koorn, pataten 9 mawaarop zij rijst, kunnen, Het is echter zeer nioc enz. teelen dat de Europesche vrouin hct oog loopend, hen waren dan de wen veel wreeder tegen weshalve de woede der zwarten Europeanen, even sterk. was. tegen de beide geslachten uit den aard meer Echter verdroegen zij, hun dan boosaardig, in weerwil van goedde hardheid en de anders ZOO teeder gevoel, bewonkwade luim hunner meesters met een derenswaardig geduld. Zelfs na hunne vrijwerden zij, gelijk de mulatten, met stelling behandeld en voor altoos onbeverachting ambkwaam tot het bckleeden van openbare verklaard. Men kon hier slechts 15 jaren ten den dienst eenes hebben, genot van negers dan H 4 --- Page 154 --- 120,.) dan werd hij buiten staat tot den arbeid of eene prooi des doods. De onverzadelijke heb. zucht hunner meesters beschouwde hen niet anders dan houwgereedschap 2 waarvan men: zich Z0O lang bediend tot het versleten is. Zes ellen grof linnen in het jaar, maakten de kleeding der zwarten. uit, een stuk lands, hetwelk hij op rustdagen en vrije uren moest bearbeiden, verschafte hém het karig onderhoud; zijn overige tijd, alzijne krachten, zijn zweet en bloed, waren def eigendommen van zijnen mcester, die hem dikwijls zonder' oorzaak met de zwaarsle tuchtiging mishandelde. Van daar die wanhoop, die onverzoenlijke wraakzucht, welke bijzonder in de lantste, moordtooneclen ZOO sterk nitblonk, die zelf-, vergiftigingen en zelfmoorden der zwarten ; van daar 200 vele vuurnooden op de plantaadjen ; van daar het verworgen en moorden aller blanken, die, gedurende de onlusten, waarin zij het onverdragelijk juk afwierpen en hunne regtea als menschen vorderden, zonder ontferming of verschooning werden # omgebragt. De. toeloop van allerlei gelukzoekers (door de negers kleine blanken genaamd) was hier z00 sterk, dat de kolonisten? bij de regering daartegen nadrukkelijke vertoogen inlc- plantaadjen ; van daar het verworgen en moorden aller blanken, die, gedurende de onlusten, waarin zij het onverdragelijk juk afwierpen en hunne regtea als menschen vorderden, zonder ontferming of verschooning werden # omgebragt. De. toeloop van allerlei gelukzoekers (door de negers kleine blanken genaamd) was hier z00 sterk, dat de kolonisten? bij de regering daartegen nadrukkelijke vertoogen inlc- --- Page 155 --- 121. ) leverden > en 1 ecne wet uitwerkten, datelkc aankomeling zich met goode getuigenissen en ecne voldoende horgstelling. voor de kanselarij der admiraliteit der haven, waar hij aan land is gestapt, vertoonen moest; doch men wist ook deze wijze wet te verij* delen,. en de toevloed, voornamelijk uit Frankrijk, had geen einde. De Spanjaarden waren hier uiterst traag en lieten zicli door de vad-. zige monniken beheerschen. Zij hielden,zich minder met den landbouw als met de vcefokkerij. bezig, rookten tabak, dronken Taffic (aujkerbrandewijn), en zongen en baden Latijn, het welk zij niet verstonden. Hunne buitendien siccht onderhoudene plantaadjen licten zij niet zelden, daar zij uit traagheid nict oP de jagt gingen, door het wild vernielen. De vrouwen waren bijzonder der ledigheid, den drank, het spel, het gezelschap en andere zinnelijke vermaken toegedaan. Dc Mulatten, Creolen en andere lieden van de kleur bevinden. zich hier in dezelfde betrekkingen omtrent de blanken en zwarten als in het. overige gedeelte van Amcrika. Hct eiland was voor de laatste. omwenteling (want de tegenwoordige verdeeling is voor ons nog verborgen) in 5 departementen verdeeld, H 5 na- --- Page 156 --- 122 ) namelijk het noordelijk, westelijk en zuidelijk, welke de oude Fransche: bezitzingen uitmaakten. Samana, of het noordwestelijk, en Enganno, of het zuidoostelijk departement bevatteden de oud Spaansche bezeltingen, of het nieuwe Fransche gedeelte. I. In het voormalige Spaansch, sedert maar 1795 aan Frankrijk afgestaan, dus nieuw Fransch gedeelte bemerken wij (r) St. Domingo (18 gr. 15 min. n. dc oudste stad op dit eiland niet alleen, br.), maar van geheel Amerika; en de hoofdplaats van. het voormalig Spaarisch aandeel, in het jaar 1494 door BANTHOLOMEUS COLUMBUS, den broeder des onsterfelijken wereldontdekkers, aan de rivier Ozama, gesticht. Hij gaf haar dien naam ter cere zijnes vadérs en naar DOMENICO, denzelven werd naderhand het gansclie eiland geheeten. De geheele plaats werd in 1502 door een' orkaan verwoest, Z00 dat de toenmalige stadhouder ORANDO, in 1504 dezelve verliet en aan gene zijde van den Ozama eene nieuwe stad aanlegde. Dezelve is groot, sterk en welgebouwd, héeft cene goede haven, ook fraaije openbare gebouwen, aanzienlijke kerken, onder welke de dom- of hoofdkerk uitmunt, waar, in 2 loode kisten, de in 1502 door een' orkaan verwoest, Z00 dat de toenmalige stadhouder ORANDO, in 1504 dezelve verliet en aan gene zijde van den Ozama eene nieuwe stad aanlegde. Dezelve is groot, sterk en welgebouwd, héeft cene goede haven, ook fraaije openbare gebouwen, aanzienlijke kerken, onder welke de dom- of hoofdkerk uitmunt, waar, in 2 loode kisten, de --- Page 157 --- 123 ). COLUMBUS de beenderen van CHRISTOPHORUS broeder LUDOVICO rusten ; 2 en van zijnen monuniversiteiten (kollegien), I hospitaal, 7 niken- en 2 nonnen 1 kloosters en 25,000 indie uit Europeanen, Creolen, Mulatwoners, bestaan, Zij was ten, Mestizen en Negers voorheen de verblijfplaats van eenen katholijen van den Spaanschen ken aartsbisschop hanStadhouder' en dreef eenen voordeligen del. In de sedert ontstane onlusten hecft zij veel geleden. (b) Macao; eene kleinc plaats 'de oostkust, zidelijk over de vlakten aan gelegen. (c) Azua, 10 mijlen (tos Llanos) St. aan eenen zeeten westen van Domingo boezem. (d) St. Vega en (e) St. Jago, twee gehuchten. lagen II. In het oud Fransch gebied gedurende de onlusten grootendeels verde, steden: (a) Kaap Français (19 gr. nielde, ook wel alleen de Kaap, 465 min. n. br.), aan de Ville du Cap (Kaapstad) gehceten , noordkust, weleer de hoofdstad met eene goede haven, en eene wel aangenamc, maat landstreck, in een dal tusschen ongezonde aan den voet eenes hoogen en moerassen, 2 welken de stad half omiringd; steilen bergs, Z00 dat de stralen der zon daar door zoodanig dat de dezelve worden zamengetrokken, op het- br.), aan de Ville du Cap (Kaapstad) gehceten , noordkust, weleer de hoofdstad met eene goede haven, en eene wel aangenamc, maat landstreck, in een dal tusschen ongezonde aan den voet eenes hoogen en moerassen, 2 welken de stad half omiringd; steilen bergs, Z00 dat de stralen der zon daar door zoodanig dat de dezelve worden zamengetrokken, op het- --- Page 158 --- ( 1124 ) hette Cr onverdragelijk is en een hoogst nadeclig uitwerksel te weeg brengt. Daar bij is het waier in en buiten de stad ongemeen slecht. Zij was de schoonste, rijkste en 2 blocijendste stad des eilands cn had, in 1790, 800 huizen en meer dan 7000 dnwoners, zoowel blanken als zwarten, behalve de soldaten en zeclieden, Twee derde gedeciten der stad. 1 werden; in 1795 in de burgerlijke onlusten verbrand; kort daarna werd dezelve veel schboner herbouwd. Haar tegenwoordige toestand is thans onbekend. (6): Port - Republicain, voorheen Port - CIL- Prince, eene annzienlijke, fraaije en in eene aangename, gezonde landstreek liggende stad, aan de westknst met eene haven, weike cene groote baai in zich bevat. In 1790 waren er 600 huizen en bijna 5050 : blanke inwoners. Daar zij veel aan aardbevingen is bloolgesteld, werd zij reeds twee: malen, de laatsteikeer in 1770, bijna gchecl omgekeerd; in 1791 werd zij in de asch gelegel - De omtrek is rijk aan indigo, koffij en katoen. (c) Mole St. Nikolaas, aan de uiterst noordwestelijke punt van het eiland, ecne goede, veilige en gemakkelijke haven. Hier zijn de woonhuizen van hout, en worden geheel afgewerkt uit Nieuw Engeland herwaarts overgebragt. - (a) St. Marcus, aan de --- Page 159 --- (125 ) de Westkust, tegen over lict eiland Gonave, met 400 huizen, inr cen aangenaam oord, en in de diepte der baai, gelegen. Dc schoone reede en de rijkdommen der vlakten van Artibonite, die zich hier in eene ruimte ter lengte van 8 en ter breedte van 3 a 4 mijlen uitstrekken, lokken vele schepen herwaarts. (e) Leogane, mede aan de westkust, in cene schoone en vruchtbare vlakte van denzelfden naam, met eene goede haven en reede, en eenen aanzienlijken handel; eertijds de verblijfplaats van het Fransch gouvernement; wegens de onverdragelijke hette kan hier niets in de tuinen grocijen, wanneer men de gewassen niet met ( daken van loof en groene takken bedekt. In den omtrek grocit vcel zuiker, cacao 2 indigo, manioc en andere West- Indiscle produkten. (J) : Groot en klein Grave, 2 en 3 mijlen van Leogane ; in.eenc woeste cn. ongezonde landstreek, met ecnevcilige haven. Het Inatstgenoende plecgde weleer bloeijend te zijn. (g) Jeremias, of la grande Anse, cene reeks van gchuchten of volkplantingen, langs .de kust van Tibouron tot aan Petit Trou, 10 mijlen lang en 2 of 3 mijlen binnenwaarts in bhet land zich uitstrekkende. Cacao is het vooruaamste produkt, hetwelk hier geteeld wordt. IIet vereeni- reek, met ecnevcilige haven. Het Inatstgenoende plecgde weleer bloeijend te zijn. (g) Jeremias, of la grande Anse, cene reeks van gchuchten of volkplantingen, langs .de kust van Tibouron tot aan Petit Trou, 10 mijlen lang en 2 of 3 mijlen binnenwaarts in bhet land zich uitstrekkende. Cacao is het vooruaamste produkt, hetwelk hier geteeld wordt. IIet vereeni- --- Page 160 --- ( 126 ) nigingspunt is eene kleine, aardig bebouwde plaals op eene hoogte, waar de lucht zeer gezond is. (74) Cajes, in een ongezond en moerassig oord, zan de zuidelijke kust der landtong in het Westen, onder den berg La Hotte, met 600 huizen en 3480 inwoners; cene hoofdstapelplaats van koflij, zuiker, indigo en katoen, die in den omtrek geteeld worden. (i) Jakmel, eene wonder-. schoone streek langs de kust, aan de Oostzijde der Zuidelijke departementen, uit 3 kerspelen en . eenige gehuchten bestaande, in eene lengte van 18 mijlen, dan meer, dan minder diep in het land gelegen. In dit oord wordt veel koffij, zuiker, indigo en katoen geteeld en er worden vele zuiker raffinaderijen gevonden. De hoofdstad heet ook Jakmel. Een misslag, door al de kolonisten op St. Domingo, van den oogenblik dat zij zich hier kwamen nederzelten, begaan, bestond hierin, dat zij alle boomen op 100 toises rondom hunne woningen lieten omverhakken, waar door zij zich aan den dubbelden gloed der zonnestralen blootstelden, die van boven lijnregt neèrstorten, en van onderen, dat is van den onbeschaduwden grond, als uit eenen gloeijenden bakoven, teruggekaatst worden. Om dit zinneloos gedrag te regtvaardigen beweert --- Page 161 --- 127 ) weert men, dat bet transport van bouwstoffen te moeijelijk ware, en men zich derhalve van de naast bij de hand zijnde materialen bedienen moest. Zoo kan slechts de luijaard zich verontschuldigen! 1 --- Page 162 --- V37 --- Page 163 --- E821 N384v --- Page 164 ---